انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 1 2025 07 07 Identification and analysis of the temporal-spatial trend of heat waves in Tehran شناسایی و تحلیل روند زمانی – مکانی امواج گرمایی در شهر تهران 65 80 102653 10.22059/jhsci.2025.389996.865 FA اباذر اسمعیلی محمودآبادی دانشجوی دکتری آب‌وهواشناسی، دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران علی اکبر شمسی پور دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران حسین محمدی استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 02 05 Heat waves are one of the most important climate hazards today that devastate major cities worldwide. This study aims to explain the frequency, temporal distribution, continuity, and identification of the trend of their occurrence in Tehran, which was extracted using statistical methods and daily maximum temperature data from Tehran synoptic stations for a 30-year statistical period (1994-2023). First, the nonparametric Mann-Kendall method was used to identify the variability and monthly, seasonal, and annual trends of maximum temperatures. Then, percentile indices (95th and 99th) were used to identify its intensity, duration, and frequency. The study results showed that the frequency of short-term heat waves (two and three days) was higher. The highest frequency was related to the 2-day heat wave, which is more frequent at the geophysical station. The share of waves lasting 7 days or more was associated with a lower frequency. The highest frequency of seasonal events is also in autumn. The highest duration of heat waves was at Chitgar stations with 13 consecutive days in summer; Shemiran with 11 days in winter; Geophysics and Mehrabad with 10 and 9 days in autumn, spring and winter. The highest occurrence of heat waves was in Shemiran with 890 and the lowest in Mehrabad with 775 cases. Analysis of the trend indicates an increasing trend of heat wave occurrence in all seasons of the year. Therefore, it can be concluded that the effect of climate change in the region has led to the weakening of temperate latitude systems and the entry of warm masses from southern latitudes into the region. Its importance is in changing the type of precipitation from solid to liquid, reducing snow storage in highlands and destructive changes in plant phenology and the possibility of frost damage with late frosts for horticultural crops. موج‌های گرمایی امروزه از مهم‌ترین مخاطرات جوی هستند که در شهرهای بزرگ جهان اثرهای مخربی دارند. هدف این پژوهش، تبیین فراوانی، توزیع زمانی، استمرار و شناسایی روند رخداد موج‌های گرمایی در تهران است که با استفاده از روش‌های آماری و داده‌های روزانۀ دمای بیشینۀ ایستگاه‌های همدیدی تهران برای دوره آماری 30 ساله (2023-1994) استخراج شد. ابتدا برای شناخت میزان تغییرپذیری و روند ماهانه، فصلی و سالانۀ دماهای بیشینه از روش ناپارامتری من-‌کندال و سپس برای شناسایی شدت، دوام و بسامد آن، از نمایه‌های صدک (95 و 99) استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که فراوانی موج‌های گرمایی کوتاه‌مدت (دو و سه‌روزه) بیشتر بوده است. بیشترین فراوانی مربوط به موج گرمایی دوروزه است که در ایستگاه ژئوفیزیک فراوانی بیشتری دارد. موج‌های هفت‌روزه و بیشتر فراوانی کمتری داشته‌اند. بیشترین فراوانی رخداد فصلی نیز در پاییز است. بیشترین تداوم موج گرمایی در ایستگاه‌های چیتگر با 13 روز متوالی در تابستان؛ شمیران با 11 روز در زمستان؛ و ژئوفیزیک و مهرآباد با 10 و 9 روز در پاییز، بهار و زمستان بوده‌ است. بیشترین رخداد موج گرمایی در شمیران با 890 و کمترین آن در مهرآباد با 775 مورد است. واکاوی روند حاکی از روند افزایشی رخداد امواج گرمایی در همۀ فصل‌های سال است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که اثر تغییر اقلیم در منطقه سبب تضعیف سامانه‌های عرض‌های معتدله و ورود توده‌های گرم عرض‌های جنوبی به منطقه شده است. اهمیت آن در تغییر نوع بارش از جامد به مایع، کاهش ذخیرۀ برف ارتفاعات و تغییرات مخرب در فنولوژی گیاهی و احتمال سرمازدگی با سرماهای دیررس برای محصولات باغی و زراعی است. https://jhsci.ut.ac.ir/article_102653_d3a141229f94a4010918436cfe758736.pdf