انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 4 2026 05 26 Evaluation of the impact of tectonic activity on the morphometry drainage system the Alamut River basin, Qazvin ارزیابی تأثیر فعالیت تکتونیکی بر مورفومتری شبکۀ زهکشی در حوضۀ الموت‌رود، قزوین 351 366 107162 10.22059/jhsci.2026.411980.925 FA نیلوفر برخورداری دانشجوی دکتری گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی شهرام بهرامی دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی محمدمهدی حسین زاده دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی محسن احتشامی معین‌آبادی دانشیار گروه حوضه‌های رسوبی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی Journal Article 2026 02 25 The Alamut River basin, located in the Central Alborz Mountains of northern Iran, lies within an active compressional tectonic regime and is strongly influenced by regional fault systems. This study aims to evaluate the level of tectonic activity and to clarify its role in controlling the drainage network pattern using quantitative geomorphic indices. The analysis was conducted on 23 sub-basins (9 on the left bank and 14 on the right bank) based an ALOS digital elevation model (12.5 m resolution), 1:100,000 geological maps, 1:25,000 topographic maps, and satellite imagery within a GIS environment. The applied geomorphic indices include the ratio of first-order streams to total streams (N₁/N), drainage density (Dd), first-order drainage density (Dd₁), drainage frequency (Df), mean stream spacing (SMD), percentage of basin asymmetry (PAF), and drainage basin orientation (DBO). The calculated indices were normalized and classified using the quartile method into four tectonic activity classes ranging from low to very high. The results reveal a spatially heterogeneous distribution of tectonic activity across the basin. Higher tectonic activity is concentrated in the eastern, southeastern, and northeastern sub-basins (notably R13, R12, R8, L9, and L2), whereas the central and western parts exhibit relatively lower activity levels. The spatial correspondence between high-activity zones and the Alamut and Taleghan fault systems indicates strong structural control over drainage development. Elevated values of morphometric indices in active sub-basins suggest ongoing uplift, structural tilting, and geomorphic rejuvenation. The findings confirm the efficiency of integrated quantitative morphometric analysis in identifying tectonically active zones in mountainous regions and provide a useful framework for tectonic geomorphology and hazard assessment in the Central Alborz. حوضۀ آبریز الموت‌رود در البرز مرکزی، به‌دلیل قرارگیری در پهنه‌ای فشاری و تأثیرپذیری از گسل‌های فعال منطقه، از منظر مورفوتکتونیکی دارای اهمیت ویژه‌ای است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر فعالیت تکتونیکی و تبیین نقش آن در مورفومتری شبکۀ زهکشی، بر پایۀ تحلیل کمّی شاخص‌های ژئومورفیک در ۲۳ زیرحوضه (۹ زیرحوضه در سمت چپ و ۱۴ زیرحوضه در سمت راست) رودخانۀ الموت‌رود انجام‌ گرفته است. داده‌های استفاده‌شده شامل مدل رقومی ارتفاع ALOS با قدرت تفکیک 5/12 متر، نقشه‌های زمین‌شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰، نقشه‌های توپوگرافی ۱:۲۵۰۰۰ و تصاویر ماهواره‌ای بوده و تحلیل‌ها در محیط GIS صورت گرفته است. شاخص‌های به‌کاررفته شامل نسبت تعداد آبراهه‌های مرتبۀ اول به مجموع آبراهه‌ها (N₁/N)، تراکم زهکشی (Dd)، تراکم زهکشی آبراهۀ درجه یک (Dd₁)، فرکانس زهکشی (Df)، شاخص سینوزیتۀ آبراهۀ اصلی (SMD)، درصد عدم تقارن حوضه (PAF) و تمایل حوضۀ زهکشی (DBO) است. به‌منظور تلفیق نتایج، مقادیر شاخص‌ها نرمال‌سازی‌ شده و با روش طبقه‌بندی چارکی در چهار طبقۀ فعالیت (کم تا خیلی زیاد) پهنه‌بندی شد. نتایج نشان می‌دهد که فعالیت تکتونیکی در بخش‌های شرقی، جنوب شرقی و شمال شرقی حوضه (به‌ویژه زیرحوضه‌های R13، R12، R8، L9 و L2) تمرکز بیشتری دارد، درحالی‌ که زیرحوضه‌های مرکزی و غربی از ثبات نسبی برخوردارند. همبستگی مکانی پهنه‌های فعال با امتداد گسل‌های الموت و طالقان بیانگر کنترل ساختاری قوی بر شبکۀ زهکشی است. این الگوی ناهمگن فضایی نشان‌دهندۀ عملکرد متفاوت بلوک‌های گسلی و تمرکز دگرشکلی فعال در بخش‌های پیرامونی حوضه است. نتایج پژوهش حاضر کارایی شاخص‌های مورفومتریک و رویکرد تلفیقی کمی را در شناسایی زون‌های فعال تکتونیکی در پهنه‌های کوهزایی فعال تأیید می‌کند. https://jhsci.ut.ac.ir/article_107162_d8093c356d55e030943b56509c9724a8.pdf