انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 4 2026 05 20 Environmental Risk and Impact Assessment of Inter-Basin Water Transfer (IBWT): A PRISMA-Based Systematic ارزیابی مخاطرات و پیامدهای محیط ‌زیستی انتقال آب بین‌حوضه‌ای (IBWT): مرور نظام‌مند مبتنی بر چارچوب PRISMA 367 382 107221 10.22059/jhsci.2026.412856.931 FA الهام قاسمی زیارانی دانشجوی دورۀ دکتری، علوم و مهندسی محیط زیست، گروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران رومینا سیاح‌نیا دانشیار گروه برنامه ریزی و طراحی محیط، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران شهیندخت برق جلوه دانشیار گروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 05 17 <strong>Objective</strong>:<strong> </strong>This research aims to systematically analyze the environmental, social, and economic risks and consequences arising from Inter-Basin Water Transfer (IBWT). Its novelty lies in presenting the first PRISMA-based systematic review that simultaneously covers three dimensions: hazards, evaluation criteria, and compensatory measures on a global scale. Despite the widespread use of these projects to compensate for water scarcity, concerns about ecological risks and disruption of basin functions highlight the necessity of this study.<br /><strong>Method</strong>: This is a PRISMA-based systematic review, searching reputable databases (Scopus, WoS, ScienceDirect, etc.) from 1980 to 2024. Inclusion criteria: peer-reviewed studies related to IBWT. Exclusion criteria: purely engineering studies and informal reports. From 1,478 initial studies, after screening, 84 credible sources were analyzed.<br /><strong>Results</strong>: In developing countries, rapid urban and industrial growth is the main driver of IBWT, while in developed countries, climatic stress is the primary driver. The novel output of this study has three axes: (1) a coherent classification of IBWT consequences in source, destination, and transfer routes (for the first time in a systematic review); (2) the integration of seven axes of mitigation strategies into an operational framework; and (3) identification of the structural weakness of evaluation criteria (lack of precise and enforceable guidelines). In addition to benefits such as ecosystem restoration, land subsidence reduction, and water security enhancement, IBWT is associated with negative consequences including reduced environmental flow, soil salinization, transfer of pollution and diseases, widespread animal mortality, and environmental disasters. The integrated framework presented in this study can serve as a basis for future evaluations and sustainable IBWT policymaking.<br /><strong>Conclusions:</strong>Sustainable implementation of IBWT requires risk assessment, transparent governance, compensation for damages, and long-term monitoring. Due to the diverse geographical coverage of the sources (America, Europe, Asia, Africa, Australia), the integrated framework of this study is generalizable to other regions, but its application requires adaptation to local conditions. "Transparent governance and compensation for damages" are more important in developing countries, while "long-term monitoring and risk assessment" are more important in developed countries. <strong>هدف:</strong> این پژوهش با هدف تحلیل نظام‌مند مخاطرات و پیامدهای محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی انتقال آب بین‌حوضه‌ای (IBWT) انجام گرفت. نوآوری پژوهش ارائۀ اولین مرور نظام‌مند مبتنی بر PRISMA با پوشش همزمان سه بُعد مخاطرات، معیارهای ارزیابی و راهکارهای جبرانی در مقیاس جهانی است. با وجود استفادۀ گسترده از این طرح‌ها برای جبران کمبود آب، نگرانی‌ها دربارۀ ریسک‌های اکولوژیکی و اختلال در کارکرد حوضه‌ها، ضرورت این پژوهش را برجسته می‌سازد.<br /><strong>روش پژوهش:</strong> مرور نظام‌مند بر اساس PRISMA با جست‌وجو در پایگاه‌های معتبر (Scopus, WoS, ScienceDirect و...) در دامنۀ زمانی ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴. معیارهای ورود: مطالعات علمی داوری‌شدۀ مرتبط با IBWT. معیارهای خروج: مطالعات صرفاً مهندسی و گزارش‌های غیررسمی. از ۱۴۷۸ مطالعۀ اولیه، پس از غربالگری، ۸۴ منبع معتبر تحلیل شد.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> در کشورهای در حال توسعه، رشد سریع شهری و صنعتی محرک اصلی IBWT و در کشورهای توسعه‌یافته، تنش اقلیمی محرک اصلی است. خروجی جدید این پژوهش سه محور دارد: ۱. طبقه‌بندی منسجم پیامدهای IBWT در مبدأ، مقصد و مسیر (برای اولین بار در یک مرور نظام‌مند)؛ ۲. تلفیق هفت محور راهکارهای مقابله‌ای در یک چارچوب عملیاتی؛ ۳. شناسایی ضعف ساختاری معیارهای ارزیابی (نبود دستورالعمل‌های دقیق و قابل اجرا). IBWT افزون‌بر مزایایی مانند احیا و تثبیت اکوسیستم‌ها و کاهش فرونشست، با پیامدهای منفی همچون کاهش جریان محیط زیستی، شور شدن خاک، انتقال آلودگی و بیماری‌ها، مرگ‌ومیر گستردۀ جانوران و فجایع محیط زیستی همراه است. چارچوب تلفیقی ارائه‌شده در این پژوهش می‌تواند مبنایی برای ارزیابی‌های آینده و سیاستگذاری پایدار IBWT قرار گیرد.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> اجرای پایدار IBWT مستلزم ارزیابی ریسک، حکمرانی شفاف، جبران خسارت و پایش بلندمدت است. چارچوب تلفیقی این پژوهش به‌دلیل پوشش جغرافیایی متنوع منابع (آمریکا، اروپا، آسیا، آفریقا، استرالیا) تعمیم‌پذیر به مناطق دیگر است، اما اعمال آن نیازمند تطبیق با شرایط بومی هر منطقه است. در کشورهای در حال توسعه «حکمرانی شفاف و جبران خسارت» و در کشورهای توسعه‌یافته «پایش بلندمدت و ارزیابی ریسک» اهمیت بیشتری دارد. https://jhsci.ut.ac.ir/article_107221_8087af360c42771666180cf058034a62.pdf