انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 13 1 2026 07 11 Urban Flood Hazard Assessment and Zoning Using Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) Case Study: Noorabad City, Lorestan Province ارزیابی و پهنه‌بندی خطر سیلاب شهری با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی فازی (FAHP) مطالعۀ موردی: شهر نورآباد، استان لرستان 37 52 107802 10.22059/jhsci.2026.416189.940 FA رسول نادری فر دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان ممند سالاری استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان هاشم حسینی دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه خوارزمی Journal Article 2026 06 09 Today, the world is exposed to unprecedented natural hazards, and floods are one of the most important of them, which, given the spatial extent of their occurrence, have the potential to become hazards with a high level of vulnerability. Therefore, one of the significant issues with the risk assessment approach is urban floods, which needs to be examined from a systemic perspective in urban areas. Accordingly, the present study assessed and zoned flood risk in the urban area of ​​Noorabad. In this regard, the research process was a combination of steps including determining the study area, identifying effective criteria in urban flooding including slope, slope direction, elevation, distance from the river, land use, lithology, precipitation, and slope curvature, weighting and prioritizing the floodplains based on their impact on the research problem, fuzzing the information layers based on fuzzy functions, and finally preparing a flood risk potential zoning map based on the FAHP model, and finally validating the model and field evidence. The results of the research showed that each criterion with its related sub-criteria played a role in the flood risk process in Noorabad to varying degrees, and among them, the criterion of distance from the river with a coefficient of 0.219 played the greatest role in flood risk. The final results from the zoning map showed that the majority of the study area, equivalent to 38%, is located in areas with high and very high potential for flood risk. Therefore, a significant part of the urban area of ​​Noorabad has the potential for flood risk, and these flood zones are significant in the river areas and adjacent to rivers throughout the city. The more complementary results of this study showed that apart from the areas mentioned above, due to the cumulative role of effective parameters, especially topographic and physiographic conditions, a significant part of Noorabad city has medium to high flooding potential. Therefore, the present study serves as a database and in the process of completing data from previous studies regarding flood risk potential and identifying flood-prone areas in the urban area of ​​Noorabad, and is useful for urban managers. امروزه جهان در معرض مخاطرات بی‌سابقۀ طبیعی قرار دارد و سیل یکی از مهم‌ترین آنهاست که با توجه به پهنۀ مکانی عملکرد، قابلیت تبدیل به مخاطراتی با آسیب‌پذیری زیاد جانی و مالی را دارد. بنابراین یکی از مسائل مهم با رویکرد مخاطره‌شناسی، سیلاب‌های شهری است که بررسی آن با دید سیستمی در پهنه‌های شهری ضرورت دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر به ارزیابی خطر سیلاب و پهنه‌بندی آن در پهنۀ شهری نورآباد پرداخته است. در این زمینه فرایند پژوهش ترکیبی از مراحل شامل تعیین پهنۀ مطالعاتی، شناسایی معیارهای مؤثر در سیلاب شهری شامل شیب، جهت شیب، ارتفاع، فاصله از رودخانه، کاربری اراضی، لیتولوژی، بارش و انحنای شیب، وزن‌دهی و اولویت‌بندی معیارها بر اساس حد تأثیر آنها در مسئلۀ پژوهش، فازی‌سازی لایه‌های اطلاعاتی بر مبنای توابع فازی و در نهایت تهیۀ نقشۀ پهنه‌بندی پتانسیل خطر سیلاب بر مبنای مدل FAHP و در نهایت اعتبارسنجی مدل و شواهدسنجی میدانی بود. نتایج پژوهش نشان داد که هر معیار با زیرمعیارهای مربوط به خود، با درجات متفاوتی در فرایند خطر سیلاب در نورآباد نقش دارد و در این بین، معیار فاصله از رودخانه با ضریب 219/0 بیشترین نقش و معیار شیب با ضریب 069/0 کمترین نقش را در مخاطره سیلاب دارند. نتایج تکمیلی حاصل از نقشۀ پهنه‌بندی نشان داد که بخش غالب محدودۀ مطالعاتی معادل 38 درصد در محدودۀ با پتانسیل زیاد و خیلی زیاد به لحاظ خطر سیلاب قرار دارد. بنابراین بخش بزرگی از پهنۀ شهری نورآباد، پتانسیل خطر سیلاب را دارد که این پهنه‌های سیل‌گیر در سطح مناطق پیراجریانی و مجاور رودخانه‌ها در سطح شهر چشمگیر است. نتایج تکمیلی‌تر این پژوهش نشان داد که جدا از مناطق یادشده در بالا، متأثر از نقش تجمیعی پارامترهای مؤثر و به‌ویژه شرایط توپوگرافیک و نیز فیزیوگرافیک، بخش بزرگی از شهر نورآباد همچون مناطق شمالی، مرکزی و جنوب شرقی پتانسیل سیل‌گیری متوسط به زیاد را دارند. بنابراین پژوهش حاضر، یک پایگاه اطلاعاتی و در مسیر تکمیل داده‌های حاصل از پژوهش‌های قبلی در زمینۀ پتانسیل خطر سیلاب و شناسایی پهنه‌های سیل‌گیر در پهنۀ شهری نورآباد است و به‌عنوان یک سند محیطی در راستای شناخت حریم ممنوعه، مشروط و مجاز مجاری جریانی و اعمال سیاست‌های مرتبط با آن برای مدیران شهری کارایی دارد. https://jhsci.ut.ac.ir/article_107802_9bb34665edd6d1494c6cb968049d090d.pdf