انجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X10420240315"Assessment of Land Subsidence in Asadabad Plain of Hamadan and its Hazards"ارزیابی فرونشست زمین در دشت اسدآباد همدان و مخاطرات آن2772909576410.22059/jhsci.2024.370217.807FAمرتضیاکبریاندانشجوی دکتری، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران، ایرانمنیژهقهرودی تالیاستاد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20240113The subsidence is one of the hazards that has posed a significant threat to many plains in the country in recent years. Asadabad Plain in Hamedan province is among those plains with a high potential for subsidence due to its hydro climatic conditions and geomorphology. Because of the importance of this issue, in this research the subsidence status of Asadabad Plain has been assessed and unlike many previous researches, the role of human factors in its occurrence has been analyzed. To do so, Sentinel-1 radar images, Landsat 5 and 8 satellite images, statistical information related to piezo metric wells in the region, and digital elevation layers were used as the primary data sources. Using the SBAS time series method, a subsidence map of the area from 2015 to 2022 was generated, followed by an analysis of the impact of groundwater depletion and land-use changes on subsidence. The results indicate subsidence ranging from 132 to 704 millimeters in Asadabad Plain during 2015 to 2022, with the highest subsidence occurring in the central regions of the plain. Considering the significant correlation (a correlation coefficient of 0.709) between subsidence and groundwater level decline, it can be concluded that one of the main causes of subsidence in Asadabad Plain is the depletion of groundwater resources. The assessment of land-use changes also reveals an increasing trend in agricultural land and human-built areas, corresponding to increased exploitation of groundwater resources and intensified land surface pressure, leading to exacerbated subsidence. Given the persistence of subsidence in this plain, remote sensing monitoring and the establishment of fixed GPS measurement stations facilitate monitoring the rate and extent of subsidence.فرونشست از جمله مخاطراتی است که در طی سالهای اخیر بسیاری از دشتهای کشور را با تهدید مواجه کرده است. یکی از این دشتها دشت اسدآباد در استان همدان است که بهدلیل وضعیت هیدرواقلیمی و ژئومورفولوژی، با احتمال زیاد وقوع مخاطرۀ فرونشست روبهروست. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به بررسی وضعیت فرونشست دشت اسدآباد پرداخته شده و برخلاف بسیاری از تحقیقات پیشین، اثر عوامل انسانی در وقوع آن تحلیل شده است. در این پژوهش از تصاویر راداری سنتینل 1، تصاویر ماهوارهای لندست 5 و 8، اطلاعات آماری چاههای پیزومتری منطقه و لایههای رقومی اطلاعاتی بهعنوان مهمترین دادههای تحقیق استفاده شده است. ابتدا با استفاده از روش سری زمانی SBAS، نقشۀ فرونشست منطقه در طی سالهای 2015 تا 2022 تهیه شد و سپس تأثیر افت منابع آب زیرزمینی و تغییرات کاربری اراضی در فرونشست رخداده تحلیل شد. براساس نتایج، دشت اسدآباد در طی سالهای 2015 تا 2022 بین 132 تا 704 میلیمتر فرونشست داشته که بیشترین مقدار فرونشست منطبق بر مناطق مرکزی این دشت بوده است. با توجه به اینکه بین فرونشست منطقه و افت سطح آبهای زیرزمینی ارتباط معناداری برقرار است (ضریب همبستگی 709/0)، میتوان گفت که یکی از دلایل اصلی فرونشست دشت اسدآباد، افت منابع آب زیرزمینی بوده است. همچنین نتایج ارزیابی تغییرات کاربری اراضی نشان داد که روند افزایشی اراضی کشاورزی و نواحی انسانساخت بهترتیب با افزایش بهرهبرداری از منابع آب زیرزمینی و افزایش فشار بر سطح زمین و در نتیجه تشدید فرونشست همراه بوده است. با توجه به تداوم شرایط پدیدۀ نشست در این دشت، پایش و بررسی سنجش از دوری، احداث و ایجاد ایستگاههای اندازهگیری ثابت GPS امکان پایش نرخ و دامنۀ فرونشست را فراهم میسازد.https://jhsci.ut.ac.ir/article_95764_78f5679ece777966ca0e1a24b78023ab.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X10420240305Preparation of flood hazard potential map using two methods: Frequency Ratio and Statistical Index (Case study: Aji Chai Basin)تهیۀ نقشۀ پتانسیل خطر وقوع سیل با استفاده از دو روش نسبت فراوانی و شاخص آماری (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبریز آجیچای)2913089595110.22059/jhsci.2024.369163.803FAمحمد حسینرضائی مقدماستاد گروه ژئومورفولوژی، دانشکدۀ برنامهریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانتوحیدرحیم پورپژوهشگر پسادکتری ژئومورفولوژی، دانشکدۀ برنامهریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانJournal Article20231205Floods are considered one of the most important and abundant geomorphic hazards in the country, which cause a lot of damage every year. Aji Chai basin, located in East Azerbaijan province, witnesses devastating floods every year due to its large area and special topographical conditions. Therefore, the main aim of this study is to prepare a flood hazard potential map in this basin. To achieve this aim, 18 parameters effective in the occurrence of this hazard and two statistical methods of frequency ratio (FR) and statistical index (SI) have been used. The investigated parameters were Elevation, Slope, Aspect, Rainfall, Distance to the river, River density, Normalized Difference Vegetation Index, land use, Distance to bridge, Distance to dam, lithology, hydrological soil groups, Topographic wetness index, Sediment transport index, Stream power index, Drainage texture, Geomorphology and earth curvature. The location of the past flood points in the area was used to determine the parameters weight and implement the research models. The final maps were prepared from the product of the weights of each parameter class in their information layers and were classified into five classes using the Natural Breaks tool. Study the final maps showed that hazard zones spatial distribution patterns were similar in both models. In this way, the areas downstream of the basin and around the main streams of the area are the most dangerous zones. The accuracy evaluation of the results of both models with the ROC curve showed that the values of the area under the curve for SI and FR models were 0.945 and 0.919, respectively, which shows the excellent performance of both models in preparing flood hazard maps.سیلابها از مهمترین و فراوانترین مخاطرات ژئومورفیک در کشور محسوب میشوند که همهساله خسارتهای زیادی را برجای میگذارند. حوضۀ آبریز آجیچای در استان آذربایجان شرقی نیز بهدلیل گستردگی مساحت و دارا بودن شرایط خاص توپوگرافی همهساله شاهد وقوع سیلابهای مخرب است. هدف اصلی این تحقیق تهیۀ نقشۀ پتانسیل خطر وقوع سیل در سطح این حوضه است. برای دستیابی به این هدف از هجده پارامتر مؤثر در وقوع این مخاطره و همچنین دو روش آماری نسبت فراوانی (FR) و شاخص آماری (SI) استفاده شد. پارامترهای بررسیشده عبارت بودند از: ارتفاع، شیب، جهت شیب، بارش، فاصله از آبراهه، تراکم آبراهه، شاخص پوشش گیاهی، کاربری اراضی، فاصله از پل، فاصله از سد، لیتولوژی، گروههای هیدرولوژیکی خاک، شاخص رطوبت توپوگرافی، شاخص حمل رسوب، شاخص قدرت آبراهه، بافت زهکشی، ژئومورفولوژی و انحنای زمین. برای تعیین وزن پارامترها و اجرای مدلهای تحقیق از موقعیت نقاط سیلابهای گذشته در منطقه استفاده شد. نقشههای نهایی از حاصلضرب وزنهای هر یک از طبقات پارامترها در لایههای اطلاعاتی آنها تهیه شد که با استفاده از ابزار Natural Breaks در پنج دسته طبقهبندی شدند. نتایج نشان داد که الگوی توزیع فضایی پهنههای خطر در هر دو مدل مشابه است. به این ترتیب که مناطق پاییندست حوضه و اطراف آبراهههای اصلی منطقه پرخطرترین پهنهها هستند. ارزیابی دقت نتایج هر دو مدل با منحنی ROC نشان داد که مقادیر سطح زیر منحنی برای مدلهای SI و FR بهترتیب 945/0 و 919/0 بوده است که عملکرد عالی هر دو مدل را در تهیۀ نقشۀ پتانسیل خطر وقوع سیل نشان میدهد.https://jhsci.ut.ac.ir/article_95951_879e1be2771059b8920b58adc0c0b8b4.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X10420240310Co-citation analysis of the concepts of hazard, human and environment from 1985 to 2020ارزیابی و تحلیل هم استنادی مفاهیم مخاطره، انسان و محیط از سال 1985 تا 20203093249628210.22059/jhsci.2024.371954.813FAحسینغضنفرپوراستاد برنامهریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایرانمحسنپورخسروانیدانشیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایرانطیبهمحمودی محمدابادیدانشآموختۀ پسادکتری دانشگاه اصفهان و دانشگاه شهید باهنر کرمانJournal Article20240131Hazards are multifaceted knowledge that is rooted in humans, human activities and the natural environment and plays a major role in the development of human societies and their protection against disasters. For this reason, as an interdisciplinary knowledge, it has attracted the attention of researchers of various sciences. In this regard, this research tries to use the data available in the Web of Science database and with the help of CiteSpace software to evaluate and analyze the evolution of the concepts related to the knowledge of hazards using the co-citation method. The results of the research show that the concepts of risk, hazard, climate change and vulnerability have the most frequency, the words risk assessment, exposure to risk and management have the most reliability and the keywords climate change and crisis have the most prosperity. Also, the clustering of the researchers' intellectual developments from the analysis of the centrality index shows that they have gone through five intellectual stages. The general trend of researches on hazards and hazards management, topics related to climate changes and hazards caused by these changes, biological hazards caused by pathogenic agents, environment and environmental hazard, and finally, topics related to risk and natural disasters have been the most important steps.مخاطرات دانشی چندوجهی است که ریشه در انسان، فعالیتهای انسانی و محیط طبیعی داشته و اثر مهمی در توسعۀ جوامع انسانی و محافظت از آنها در برابر بلایا دارد و به همین علت بهمنزلۀ دانشی بینرشتهای مورد توجه محققان علوم مختلف بوده است. این پژوهش سعی دارد با استفاده از دادههای موجود در پایگاه اطلاعاتی Web Of Science و به کمک نرمافزار سایتاسپیس، سیر تحول مفاهیم مرتبط با دانش مخاطرات را با استفاده از روش هماستنادی ارزیابی و تحلیل کند. نتایج پژوهش نشان میدهد که مفاهیم ریسک، مخاطره، تغییرات اقلیمی و آسیبپذیری دارای بیشترین تکرار؛ واژههای ارزیابی ریسک، در معرض خطر بودن و مدیریت دارای بیشترین پایایی؛ و کلیدواژههای تغییرات اقلیمی و بحران دارای بیشترین مقدار شکوفایی هستند. همچنین خوشهبندی سیر تحولات فکری پژوهشگران از تحلیل شاخص مرکزیت<sup> </sup>نشان میدهد که آنها پنج مرحلۀ فکری را پشت سر گذاشتهاند. گرایش کلی پژوهشها به مخاطرات و مدیریت مخاطرات، مباحث مربوط به تغییرات اقلیمی و مخاطرات ناشی از این تغییرات، مخاطرات بیولوژیک ناشی از عوامل بیماریزا، محیط و مخاطرات محیطی و در نهایت مباحث مربوط به ریسک و بلایای طبیعی از مهمترین موارد سیر تحولات فکری بودهاند.https://jhsci.ut.ac.ir/article_96282_242f9e0baa0effd9bd7a26bd1815bb89.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X10420240312Quaternary and society, based on the views of the late Professor Ahmed Motamed Amoli (1935-2016). Theorizing peaceful social relations of Quaternary in Iranکواتر نر و جامعه، بر اساس دیدگاههای مرحوم پروفسور احمد معتمد آملی(1395- 1314)، نظریهپرداز روابط اجتماعی مسالمتآمیز کواترنری در ایران3253339636410.22059/jhsci.2024.372845.817FAابراهیممقیمیاستاد دانشگاه تهرانJournal Article20240131Geologists on a global scale have called the fourth geological period the Quaternary period. The late Dr. Ahmad Motamed (1935-2016), a distinguished professor of Tehran University, is one of the scientists who have researched and studied the change of Quaternary processes in Iran. In many of his writings, coexistence with Quaternary has been recommended to his students and audiences. His scientific effort and theory can have a special aspect with elitist audiences and it is an extract of his known and intuitive knowledge. His death delayed the possibility of reaching the conclusion of his naturalistic thinking aligned with humanism and his virtuous thinking and social orientation. Criticism of thinking and ideas, epistemological criticism and practical criticism and the quality of the use of the natural environment by societies made them stronger in the Quaternary link with the policies and activities of politicians and civil engineers. Therefore, he tried to explain a theory based on a school, based on an ideal, based on a value and based on a science called "Quaternary". He saw the real needs of mankind and quaternary science as connected and related links. His systematic view is the beginning of scientific innovation in Iran's Quaternary knowledge. He tried to establish peaceful social relations of Quaternary.دانشمندان زمینشناس در مقیاس جهانی، دورۀ چهارم زمینشناسی را دورۀ کواترنر نامیدهاند. مرحوم دکتر احمد معتمد (1395-1314) استاد ممتاز دانشگاه تهران از جمله دانشمندانی است که دربارۀ تغییر فرایندهای کواترنر در ایران تحقیق و مطالعه کردهاند. در بسیاری از نوشتههای ایشان، همزیستی با کواترنر به دانشجویان و مخاطبان ایشان توصیه شده است. تلاش علمی و نظریۀ ایشان میتواند یک جنبۀ خاص با مخاطبان نخبهگرا داشته باشد و عصارهای از علم معلوم و شهودی ایشان است. فوت ایشان، امکان به نتیجه رسیدن تفکر طبیعتگرایانۀ همسو با انسانگرایی و فضیلتاندیشی و جامعه مداری ایشان را با تأخیر همراه کرد. نقد تفکر و ایده، نقد معرفتشناختی و نقد اقدامی و کیفیت استفاده از محیط طبیعی توسط جوامع ، ایشان را در پیوند کواترنر با سیاستها و فعالیتهای سیاسیون و مهندسان عمران مستحکمتر میکرد. از اینرو وی تلاش میکرد که نظریهای مبتنی بر یک مکتب، مبتنی بر یک آرمان، مبتنی بر یک ارزش و مبتنی بر یک علم به نام «کواترنر» را تبیین کند. وی نیازهای واقعی بشر و علم کواترنر را حلقههایی متصل و مرتبط به هم میدید. دیدگاه سیستماتیک وی آغازی بر نوآوری علمی در دانش کواترنر ایران است. وی تلاش نمود تا جامعه را با کواترنر اشنا کند و روابط اجتماعی مسالمت امیز کواترنری را بنیان نهد.https://jhsci.ut.ac.ir/article_96364_c40fc9b0dc3fbdc4af3919088e33047a.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X10420240315The effect of karstification on water resource hazards management based on physicochemical factors of water (case study: Valiabad – Hezarcham), Iranتأثیر کارستزایی در مدیریت مخاطرات منابع آب براساس فاکتورهای فیزیکوشیمایی اب (منطقۀ پژوهش: ولیآباد – هزارچم)3353549636510.22059/jhsci.2024.373119.819FAمهرنوشقدیمیگروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانآناهیتاکی نژادگروه علوم زمین، دانشکدۀ علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، چالوس، ایرانرحیمناروییگروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20240126Karstic water sources, in addition to their importance in providing water supplies, are highly vulnerable to contamination. Since the pollution in the karst water resources is transferred quickly and considering the tourism situation of this area, the physicochemical factors and the effect of the karst structure on the spread of pollution were investigated and an attempt was made to study the possibility of this area being karst and the factors of the spread of karst pollution. During the field visit, we investigated the type of formations, the structural features of the area, the extent of layering, the stratigraphic sequence at the location where the springs appear, as well as the geometrical and geological components that cause the structural obstacles. Samples from the springs were collected to study the hydrogeochemical characteristics. AqQA and Phreeqc materials were used to examine the spring water results. We also utilized ArcGIS software and Excel to create the maps and carry out statistical analysis, respectively. The results show that except for S1, all springs have very hard water, indicating that calcium and magnesium are highly dissolved in the Mobarak limestone and Soltanieh dolomite formations. According to Piper's chart, all of the springs are in the classical bicarbonate range, indicating a carbonate source. Stiff diagrams also show that samples S3, S4, S6, and S7 are calcium bicarbonate, while samples S1, S2, S5, and S8 are magnesium bicarbonate. Except for the S6 spring, the region's springs have a low calcium to magnesium ratio, indicating that they are supplied by a dolomite karst aquifer. The Mann-Kendall and Tau-Kendall statistic values derived for most of the springs are negative, indicating a decreasing trend in spring water supply and rainfall in the region. Additional results include a high dissolution of calcium and magnesium in the aquifer's rock, a high relationship between underground water and formation. The region has dolomitic karst aquifers but lacks karst development and diffusion, as revealed by the water's prolonged residence time. However, the interaction between karst and fractures indicates fractures and faults play an important role in groundwater flow. Water outflow through low-discharge fissures indicates the presence of diffusion flow, either turbulent or linear, in the studied area.منابع آب کارستیک در کنار اهمیت و اثر مهم در تأمین منابع آبی، بسیار آسیبپذیرند؛ این موضوع سبب شده است که این منابع همیشه در معرض آلودگی باشند. ازآنجا که آلودگی در منابع آبی کارست سریع انتقال پیدا میکنند و با توجه موقعیت گردشگری این ناحیه، فاکتورهای فیزیکوشیمیایی و عوامل تأثیرگذار در انتشار آلودگی بررسی شد و سعی شد که افزونبر مطالعۀ احتمال کارستی بودن این منطقه، عوامل انتشار آلودگی از این مسیر نیز بررسی شود. این تحقیق روی هشت چشمه در منطقۀ ولیآباد تا هزارچم محور کندوان انجام گرفت. در بررسیهای میدانی جنس سازندهای رخنمونیافته، ویژگیهای ساختاری منطقه، امتداد لایهبندی و توالی چینهشناسی در محل مظهر چشمهها، خصوصیات هندسی و زمینشناسی عوارض ساختاری ارزیابی شد. برای بررسی ویژگیهای هیدروژئوشیمیایی از چشمهها نمونهبرداری شده و نتایج آنالیز آب چشمهها از طریق نرمافزارهای AqQA و Phreeqc تجزیهوتحلیل شد. برای ترسیم نقشهها از نرمافزار ArcGIS و برای مطالعات آماری دادههای برداشتشده از محیط نرمافزار اکسل استفاده شد. مقدار آمارۀ من-کندال و تاو-کندال محاسبهشده برای بیشتر چشمهها منفی است که نشاندهندۀ روند کاهشی در آبدهی چشمهها و بارش منطقه است. دیگر نتایج، نشاندهندۀ انحلال زیاد کلسیم و منیزیم در سنگ مخزن آبخوان هستند و ارتباط زیاد آب زیرزمینی با سازند و زمان ماندگاری طولانی آب است که تأییدکنندۀ توسعهنیافتگی کارست، انتشاری بودن سیستم کارست و وجود آبخوان کارستی دولومیتی در منطقه است. از سوی دیگر، ارتباط کارست با شکستگیهای منطقه بررسی شد که بیانگر اثر بسزای شکستگیها و گسلها در هدایت آبهای زیرزمینی است. خروج آب از طریق درز و شکافها با دبی کم بیانگر وجود جریان انتشاری (آشفته یا خطی) در سیستم کارستی منطقه است.https://jhsci.ut.ac.ir/article_96365_4b5f13bacf68537fbe483ef3c497e041.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X10420240318Hazardous Dust Source Susceptibility Mapping in Wet and Dry Periods of the Tigris-Euphrates Basin: A Meta-Heuristics and Machine Learningتحلیل حساسیت کانونهای مخاطرهآمیز مستعد گردوغبار در دورههای مرطوب و خشک حوضه دجله و فرات: الگوریتم فرا ابتکاری و یادگیری ماشین3553709641110.22059/jhsci.2024.373445.821FAازهر ابراهیمالطائیگروه مهندسی GIS، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسیعلی اصغرآل شیخگروه GIS ، دانشکده مهندسی نقشه برداری، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایرانعلیدرویشی بلورانیگروه سنجشازدور و GIS، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهرانJournal Article20240301Dust storms are a severe form of air pollution that poses significant threats to the environment and human health. To deal with this phenomenon, it is crucial to comprehend the mechanisms accountable for dust generation. This can be achieved by utilizing machine learning in dust source susceptibility mapping. Although dust activities vary spatiotemporally due to the constantly changing atmosphere, few papers have addressed dust source susceptibility mapping considering Earth system frameworks such as wet and dry periods. Also, while optimizing hyperparameters is crucial for improving machine learning performance, many studies have neglected this aspect in this particular application. To address this research gap, the objective of this study was to create a framework for mapping the susceptibility of hazardous hotspot dust sources (HDS) during wet and dry periods (based on the changes in water bodies) using a fine-tuned random forest model with teaching learning-based optimization (TLBO) and student psychology based optimization (SPBO) optimizers. To achieve this, the study analyzed 10,392 identified HDS, along with various environmental influential factors between 2000 and 2020 in the transnational shared Tigris-Euphrates Basin, which is a significant source of dust in the Middle East and globally. The results showed that RF-TLBO performed slightly better than RF-SPBO, with an average mean absolute error (MAE) of 0.146, average root mean squared error (RMSE) of 0.194, and average Willmott Index (WI) of 0.761, compared to RF-SPBO's average MAE of 0.148, average RMSE of 0.195, and average WI of 0.757. The TLBO tuned RF with a lower number of trees and a lower maximum depth value, making it a simpler model. We utilized RF-TLBO and observed more areas that are more susceptible to hazardous dust sources during dry periods, confirming the meaningful relationship between wet and dry periods and hazardous dust susceptibility. Higher susceptibilities were found near water bodies and marshlands, indicating the significant impact of fluctuating water bodies on the generation of hazardous dust sources. The Gini index results also show that vegetation cover, elevation, wind speed, and soil texture have a high impact on land susceptibility to be a hazardous dust source.طوفانهای گردوغبار یکی از شدیدترین نوع آلودگی هوا هستند و تهدیدات جدی را برای سلامت، محیطزیست و انسان به همراه دارند. برای مقابله با این پدیده، درک مکانیسمهای تولید گردوغبار بسیار حیاتی است. این امر با استفاده از یادگیری ماشین در تحلیل حساسیت کانونهای گردوغبار و تعیین سطح مخاطرهآمیز بودن آنها به دست میآید. اگرچه فعالیتهای گردوغبار ارتباط بسیار بالایی با تغییر مداوم مکانی و زمانی پارامترهای جوی و محیطی دارد، بااینحال مطالعات معدودی به تحلیل حساسیت کانونهای گردوغبار با در نظر گرفتن نوسانات اقلیمی مانند دورههای مرطوب و خشک پرداختهاند. همچنین، درحالیکه بهینهسازی فرا ابتکاری پارامترها برای بهبود عملکرد یادگیری ماشین بسیار مهم است، بسیاری از مطالعات از آن صرفنظر کردهاند. برای پر کردن خلاءهای پژوهشی مرتبط با این موضوع، هدف از این مطالعه ارائه یک چارچوب برای تحلیل حساسیت کانونهای مخاطرهآمیز مستعد گردوغبار در دورههای خشک و مرطوب (بر اساس تغییرات بدنههای آبی) با استفاده از یک مدل جنگل تصادفی (RF) بهبود یافته با بهینهسازی مبتنی بر آموزش و یادگیری (TLBO) و بهینهسازی مبتنی بر روانشناسی دانشآموز (SPBO) میباشد. برای دستیابی به این هدف، این مطالعه 10392 کانون گردوغبار شناساییشده را همراه با عوامل مؤثر محیطی بین سالهای 2000 تا 2020 در حوضه مشترک فرامرزی دجله و فرات، که ازجمله مهمترین کانونهای گردوغبار در خاورمیانه و در سطح جهانی است، تحلیل کرد. نتایج نشان داد که RF-TLBO با متوسط خطای مطلق میانگین (MAE) 0.146، متوسط خطای جذر میانگین مربعات (RMSE) 0.194 و متوسط ضریب ویلموت (WI) 0.761 در مقایسه با متوسط MAE برابر 0.148، متوسط RMSE برابر 0.195 و متوسط WI برابر 0.757 کمی بهتر از RF-SPBO عمل کرد. TLBO تنظیم مدل RF را با تعداد درختان کمتر و نیز حداکثر عمق کمتر و بهصورت مدلی سادهتر انجام داد. بر همین اساس ما از RF-TLBO استفاده کردیم و نواحی کانونی مستعد گردوغبار را در طول دورههای خشک با سطح بالاتری از مخاطرهآمیز بودن نسبت به دورههای مرطوب شناسایی کردیم. این مشاهده ارتباط معنیداری بین دورههای مرطوب و خشک و مستعد بودن برای ایجاد طوفانهای مخاطرهآمیز را تأیید میکند. سطح بالای مخاطرهآمیز بودن کانونهای نزدیک منابع آبی و باتلاقها نشاندهنده تأثیر قابلتوجه تغییرات پهنههای آبی بر تولید منابع گردوغبار مخاطرهآمیز است. نتایج شاخص Gini همچنین نشان میدهد که پوشش گیاهی، ارتفاع، سرعت باد و بافت خاک تأثیر بیشتری بر مخاطرهآمیز بودن کانونهای مستعد تولید گردوغبار دارند.https://jhsci.ut.ac.ir/article_96411_b07818bf38e8e5f9bb139b0c13cbba69.pdf