انجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X11320241119Identification and assessment of environmental hazards using the COCOSO technique - Excavation case: East Semnan industrial townشناسایی و ارزیابی مخاطرات محیطی با استفاده از تکنیک COCOSO؛ موردکاوی: شهرک صنعتی شرق سمنان1751929947110.22059/jhsci.2024.381982.840FAمحمدعبدالشاهگروه مهندسی صنایع، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایرانJournal Article20240906<span style="letter-spacing: .1pt;">Natural hazards with their various types and extent of influence are repeatable and destructive phenomena that can harm people's lives and livelihoods. Considering that many articles have been done in the field of environmental hazards in cities, while it seems that industrial towns are a suitable option for research due to their special position in the field of producing products needed by society and the accumulation of people in these places. to be Therefore, in this article, an attempt was made to evaluate and rank the environmental hazards affecting Semnan industrial town. In this research, after reviewing the literature, using the opinion of experts, eight environmental hazards were defined for Semnan industrial town, as well as three criteria for evaluating these hazards. After weighting the criteria, a decision matrix was formulated with the opinion of experts and ranking was done using the COCOSO decision making method. Finally, a sensitivity analysis was performed on the obtained results to check the stability of the data.</span>مخاطرات طبیعی با انواع گوناگون و گسترۀ نفوذ پدیدههایی تکرارشدنی و ویرانگرند که میتوانند به زندگی و معاش انسان لطمه وارد کنند. تاکنون مقالات متعددی در زمینۀ مخاطرات محیطی در شهرها انجام گرفته است، شهرکهای صنعتی بهدلیل جایگاه ویژه در زمینۀ تولید محصولات مورد نیاز جامعه و تجمع افراد در این مکانها گزینۀ مناسبی برای تحقیقاتاند. در این مقاله تلاش شد مخاطرات محیطی تأثیرگذار در شهرک صنعتی سمنان ارزیابی و رتبهبندی شود. در این تحقیق پس از مرور پژوهشهای پیشین، با استفاده از نظر خبرگان، هشت مخاطرۀ محیطی برای شهرک صنعتی سمنان و سه معیار برای ارزیابی این مخاطرات تعریف شد. پس از وزندهی به معیارها، با نظر خبرگان ماتریس تصمیم تدوین شد و با استفاده از روش تصمیمگیری COCOSO رتبهبندی انجام گرفت. مهمترین مخاطرات محیطی بهدستآمده بهترتیب گرمای شدید، زلزله و بارش شدید است. در انتها نیز روی نتایج بهدستآمده آنالیز حساسیت انجام گرفت تا پایداری دادهها بررسی شود.https://jhsci.ut.ac.ir/article_99471_bad600c8ed0132988591ecae49b00b3e.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X11320241215Agricultural Drought Monitoring in the Aras River Catchment using Satellite and Meteorological Indicatorsپایش خشکسالی کشاورزی در حوضۀ آبریز رودخانۀ ارس با استفاده از شاخصهای ماهوارهای و هواشناسی1932129952310.22059/jhsci.2024.384523.847FAبرومندصلاحیگروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایرانفاطمهوطن پرست قلعهجوقگروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایرانJournal Article20241028Drought is the most damaging natural phenomenon that occurs in all climates of the world, even in humid regions. Agricultural drought not only damages crops and causes changes in vegetation cover, but also causes social and economic damage. The aim of this study is to monitor agricultural drought and analyze the spatial-temporal distribution of drought severity in the Aras River Basin for the vegetation growth months (April to July) in the statistical period 2012 to 2021. To assess drought conditions, the Standard Precipitation Index (SPI) obtained from precipitation data from 7 synoptic stations was used as the dependent variable, and the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI), Vegetation Condition Index (VCI), Temperature Conditions Index (TCI), and Vegetation Health Index (VHI) were used as independent variables. The results of the correlation between meteorological indices and satellite indices showed that the SPI index has the highest correlation with the VCI index. This index also had high accuracy compared to other indices based on validation criteria, indicating its ability to monitor agricultural drought. Examination of classified drought severity maps based on SPI, VCI, VHI, and NDVI indices showed that April and May were the wettest months and July was the driest month. According to the TCI index, April was the driest month and July was the wettest month during the statistical period, and in all indices, 2021 was accompanied by severe drought. In terms of location, stations located in the western half of the Aras River Basin had more severe drought and rainfall deficiency than stations in its eastern half.خشکسالی زیانبارترین پدیدۀ طبیعی است که در همۀ اقلیمهای جهان حتی در مناطق مرطوب رخ میدهد. خشکسالی کشاورزی گذشته از آسیب رساندن به محصولات زراعی و تغییر پوشش گیاهی، آسیبهای اجتماعی و اقتصادی را هم در پی دارد. هدف این پژوهش، پایش خشکسالی کشاورزی و تجزیهوتحلیل توزیع زمانی- مکانی شدت خشکسالی حوضۀ رودخانۀ ارس برای ماههای رشد پوشش گیاهی (فروردین تا تیر) در دورۀ آماری ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱ بود. برای ارزیابی شرایط خشکسالی، از شاخص استاندارد بارندگی (SPI) حاصل از دادههای بارش هفت ایستگاه سینوپتیک بهعنوان متغیر وابسته و شاخصهای تفاضل نرمالشدۀ پوشش گیاهی (NDVI)، وضعیت پوشش گیاهی (VCI)، شرایط دمایی (TCI) و سلامت پوشش گیاهی (VHI) بهعنوان متغیر مستقل استفاده شد. نتایج حاصل از همبستگی بین شاخص هواشناسی و شاخصهای ماهوارهای نشان داد که شاخص SPI بیشترین همبستگی را با شاخص VCI دارد. این شاخص برمبنای معیارهای صحتسنجی هم دقت زیادی نسبت به شاخصهای دیگر داشت که نشاندهندۀ توانایی آن در پایش خشکسالی کشاورزی است. بررسی نقشههای کلاسبندیشدۀ شدت خشکسالی براساس شاخصهای SPI، VCI، VHI و NDVI، فروردین و اردیبهشت را مرطوبترین ماهها و تیر را خشکترین ماه نشان داد. مطابق شاخص TCI، فروردین خشکترین ماه و تیر مرطوبترین ماه در طول دورۀ آماری بود و در همۀ شاخصها، سال ۲۰۲۱ با خشکسالی شدیدی مواجه بود. از لحاظ مکانی نیز ایستگاههای واقع در نیمۀ غربی حوضۀ رودخانه ارس نسبت به ایستگاههای نیمۀ شرقی آن خشکسالی شدیدتر و کمبود بارش بیشتری داشتند.https://jhsci.ut.ac.ir/article_99523_c9b58c9237b3d5491a513f62d59754bb.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X11320241219Employing Quartz OSL dating to estimate the slip rate of the Doruneh Fault System in Khalilabadاستفاده از سنیابی به روش لومینسانس نوری کوارتز بهمنظور برآورد نرخ لغزش سامانۀ گسلی درونه در خلیلآباد2132249982310.22059/jhsci.2024.385250.849FAسیدسروشانفرادیدانشجوی دکتری، گروه زلزلهشناسی، مؤسسۀ ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایرانمرتضیفتاحیدانشیار، گروه زلزلهشناسی، مؤسسۀ ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0003-2719-5859حمیدهامینیاستادیار، گروه زلزلهشناسی، مؤسسۀ ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20241111The first step in earthquake hazard assessment is identifying and mapping active faults, and then calculating their activity in a specific area. The fault slip rate is a key parameter for understanding the rate of activity and potential hazards of a fault. Therefore, it is necessary to determine the fault slip rate and, if possible, the return period of earthquakes caused by that fault. The aim of this study is to determine the slip rate on the Doruneh Fault System (DFS) in Khalilabad using the Optically Stimulated Luminescence (OSL) method. The DFS is an active fault in the Iranian Plateau, located in the northern part of the Khalilabad. This fault system displaced the existing drainage on the generation of an alluvial fan in the northeast of Khalilabad. Using QuickBird, the displacement of the drainage on an old alluvial fan in northeast Khalilabad was measured to be approximately 260 ± 40 m. Subsequently, the extracted quartz from two sediment samples that were collected from a pit excavated into the surface of the alluvial fan was dated using the OSL method. The age of quartz was determined by measuring the equivalent dose, calculated using the Single Aliquot Regenerative (SAR) method, and the dose rate, determined by Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry (ICP-MS) analysis of the sample. Additionally, the last sedimentation period and the slip rate of this part of the DFS were estimated to be approximately 89700-102800 years and 2.1-3.3 mm per year, respectively.نخستین گام در ارزیابی خطر زمینلرزه، شناسایی و به نقشه درآوردن گسلهای فعال و سپس محاسبۀ میزان فعالیت آنها در یک گسترۀ مشخص است. نرخ لغزش گسل، شاخصی اساسی برای درک میزان فعالیت و خطرهای بالقوۀ گسل است. بنابراین تعیین نرخ لغزش گسل و در صورت امکان، دورۀ بازگشت زمینلرزههای ناشی از آن گسل ضروری است. هدف این پژوهش، تعیین نرخ لغزش روی سامانۀ گسلی درونه در خلیلآباد با استفاده از روش لومینسانس تحریکشده با نور (OSL) است. سامانۀ گسلی درونه، گسلی فعال در فلات ایران است که در بخش شمالی خلیلآباد قرار گرفته است. این سامانۀ گسلی، آبراهههای موجود روی یک نسل از مخروطافکنهها در شمال خاوری خلیلآباد را جابهجا کرده است. با استفاده از تصاویر QuickBird، ابتدا میزان جابهجایی آبراههها روی مخروطافکنهای قدیمی در شمال خاوری خلیلآباد در حدود 40±260 متر اندازهگیری شد. سپس کوارتز جداشده از دو نمونۀ رسوبی که از یک گودال حفاریشده در سطح مخروطافکنه جمعآوری شده بود، با استفاده از روش لومینسانس تحریکشده با نور سنیابی شد. سن کوارتز با اندازهگیری دز معادل دز طبیعی (محاسبهشده با استفاده از روش SAR) و نرخ دز (تعیینشده توسط آنالیز ICP-MS) مشخص شد. همچنین آخرین دورۀ رسوبگذاری و نرخ لغزش این بخش از سامانۀ گسلی درونه بهترتیب در حدود 102800-89700 سال و 3/3-1/2 میلیمتر در سال برآورد شد.https://jhsci.ut.ac.ir/article_99823_48a8ccba9aa0e0dcadbad5662bda98f7.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X11320241220Assessment of land subsidence in the Persepolis region and its hazardsارزیابی فرونشست زمین در منطقۀ تخت جمشید و مخاطرات آن2252429995310.22059/jhsci.2024.386086.853FAرقیهنژادحسینیگروه جغرافیای طبیعی، دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانابراهیممقیمیگروه جغرافیای طبیعی، ژئومورفولوژی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانابوالقاسمگورابیگروه جغرافیای طبیعی، ژئومورفولوژی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانموسیحسینیگروه جغرافیای طبیعی، مهندسی منابع آب، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانمنصورجعفربیگلوگروه جغرافیای طبیعی، ژئومورفولوژی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20241127The Persepolis World Heritage Site, located in the northern part of Fars Province, is one of Iran’s most significant historical landmarks, dating back to the Achaemenid period (300–560 BC). Studies have shown that the surrounding areas are experiencing land subsidence due to prolonged drought, dam construction, and excessive groundwater extraction. Therefore, this study aims to investigate and map the stability/instability patterns of Persepolis from October 27, 2016, to February 22, 2020, using radar interferometry. To analyze the time series of subsidence in the study area, we applied Persepolis Time Series Analysis (PS-InSAR). The analysis was based on 180 SENTINEL-1A images, covering both ascending and descending orbits, to assess the rate of land deformation at the Persepolis archaeological site. Specifically, we focused on the Takht-e Jamshid region, located on the southern slope of Mount Ko Rahmat, and identified and measured land deformation phenomena there. Our results show that Takht-e Jamshid has not experienced significant subsidence during the observation period (2016–2020), with an estimated rate of -5 to -10 mm per year. This study provides evidence that the observed deformation at the site is not related to the subsidence of the Marvdasht aquifers, which are underlain by Quaternary sediments. These findings contribute to a deeper understanding of land subsidence dynamics in the Takht-e Jamshid region and underscore the need for continued monitoring and management of this invaluable archaeological site.این پژوهش با هدف بررسی و ترسیم الگوهای پایداری/ ناپایداری برای منطقۀ تخت جمشید در دامنۀ زمانی 27 اکتبر 2016 تا 22 فوریه 2020 با استفاده از تداخلسنجی راداری انجام گرفت. برای آنالیز سری زمانی فرونشست رخداده در منطقه از آنالیز سری زمانی پراکنشگر دائمی (PS-InSAR) استفاده شد. دادهها 180 تصویر SENTINEL-1 A بود که مدارهای صعودی و نزولی را پوشش میدهند. از این دادهها برای ارزیابی نرخ تغییر شکل زمین در سایت میراث باستانشناسی تخت جمشید استفاده شد. بدین منظور پدیدۀ تغییر شکل زمین در منطقۀ تخت جمشید شناسایی و اندازهگیری شد. یافتهها نشان میدهد که فرونشست در محوطۀ تخت جمشید در طول دورۀ مشاهده (2020-2016) تقریباً پایدار بوده است (107/0- ≤ میلیمتر / سال، میانگین 26 پراکنشگر دائمی (PS) در سایت). نرخ فرونشست تخمینی برای دورۀ 2020-2016، بهدستآمده با استفاده از تداخلسنجی پراکنشگر دائمی (PSI) نشان داد که تغییر شکل مشاهدهشده در سایت با بستر زمینشناسی و کاربری زمین مطابقت دارد و با سفرههای زیرزمینی مرودشت که روی رسوبات کواترنر قرار دارند ارتباطی ندارد. این نتایج به درک بهتر پویایی فرونشست زمین در منطقۀ تخت جمشید کمک کرده و بر لزوم نظارت و مدیریت مستمر این محوطه باستانی ارزشمند تأکید میکند.https://jhsci.ut.ac.ir/article_99953_0c69f25e5f399da10de264ed6875dc33.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X11320241220Measuring the vulnerability of worn tissue against environmental hazards (Case study: Naqdeh city)سنجش آسیبپذیری بافت فرسوده در برابر مخاطرات محیطی (مطالعۀ موردی: شهر نقده)24325710020810.22059/jhsci.2025.385965.852FAسید فضلاللهحسینیگروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، مازندران، ایرانکاوهزال نژادگروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، عضو باشگاه پژوهشگران و نخبگان جوان دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، ایرانیوسفعلی پورگروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه خوارزمی، دانشکدۀ علوم جغرافیایی، تهران، ایرانJournal Article20241125The process of organizing worn-out areas in the city of Naqadeh shows that there is no coordination between the responsible organizations and there is also interference in their organizational duties; no specific organization is responsible for the desired guidance of the action system, policy-making, and planning for organizing worn-out urban areas; expert opinions are not taken into account; the expectations of the authorities from the people are reduced to economic partnership instead of full participation; the people are not justified in the action plans and their level of dissatisfaction is very high. It is important to note that any action to organize worn-out areas requires, on the one hand, policy-making, planning, and coordinated executive management, and on the other hand, it requires the active and comprehensive participation of the people with the urban management.امروزه معضلات و مشکلات بافتهای فرسودۀ شهری یکی از مسائلی است که در حوزۀ برنامهریزی شهری شهروندان را با مشکلات متعددی مواجه ساخته است و همچنین یکی از مهمترین چالشهای شهری با توجه به نبود زیرساختهای مناسب شهری و افت عملکرد این بافتها از نظر ابعاد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی در مواجهه با مخاطرات است. این مقاله با هدف سنجش آسیبپذیری بافت فرسوده در مقابل مخاطرات محیطی صورت گرفته است. از پرسشنامۀ خبره بهعنوان ابزار اصلی گردآوری دادهها استفاده شد. جامعۀ آماری پژوهش کارکنان شهرداری نقده بودند که 17 نفر بهصورت هدفمند انتخاب شدند. برای جمعآوری دادهها از روش میدانی و ابزار پرسشنامه و برای ترسیم نقشهها از نرمافزار Arcgis استفاده شد. برای اولویتبندی معیارهای سنجش از روش فرایند تحلیل سلسلهمراتبی فازی استفاده شد. نتایج تحقیق نشان میدهد که معیار کالبدی محیطی بیشترین اولویت را دارد و شاخص اجتماعی، کیفیت ساختمانها و معیار سازمانی- نهادی در رتبههای دوم تا چهارم جای دارند؛ در نهایت هم معیارهای اقتصادی قرار دارند. با توجه به محاسبات، وزن نهایی هر یک از شاخصهای مدل با روش تحلیل سلسلهمراتبی فازی محاسبه شد. نتایج نشان داد که شاخص بافت و ساختار کالبدی دارای بیشترین اهمیت است. نوع مصالح بهکاررفته دومین شاخص بااهمیت است و دسترسی به مراکز آتشنشانی، مراکز آموزشی و نیروی انتظامی و غیره، آگاهی از بحرانهای موجود و مهارت مدیریت بحران در بافت فرسوده دیگر شاخصهای مهم هستند. در نهایت با روش ویکور فازی کارکنان و مدیران شهری شهر نقده ارزیابی شدند.https://jhsci.ut.ac.ir/article_100208_ec2457cfc8e85bb9aa7e11040deba7c3.pdfانجمن مخاطره شناسی ایرانمدیریت مخاطرات محیطی2423-415X11320250105Social resilience approach to risk reductionرویکردشناسی تابآوری اجتماعی برای کاهش مخاطرات25927210022410.22059/jhsci.2025.384405.846FAفتانهحاجیلوگروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانمصطفیرستمیدانشآموخته گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانJournal Article20241026The rapid growth of urbanization has made cities vulnerable to various accidents. Resilience has become crucial in urban management for overcoming dangerous conditions, mitigating damage, and returning to normal activities. Social resilience is a key characteristic of development, especially when dealing with natural or man-made crises to restore stability. This research aims to explore the concept of social resilience and identify the most important factors and challenges related to it in urban settings. The study involved reviewing articles, analyzing existing theories, and evaluating previous research findings. The research method included a systematic review of documents published from 2013 to 2023, both locally and internationally. After three stages of screening, the selected articles were reviewed using attributive and holistic coding methods, and their data were analyzed. The study identified and summarized concepts, theoretical approaches, levels of resilience, dimensions, and resilience models. The results indicate that the main challenges to social resilience stem from four primary factors, which are further divided into 18 specific elements. Based on these findings, solutions to address or prevent these challenges are presented, and categorized according to previous suggestions.رشد فزایندۀ شهرنشینی سبب شده تا شهرها به سکونتگاههای آسیبپذیر در برابر حوادث گوناگون تبدیل شوند. مفهوم تابآوری اجتماعی از مهمترین مفاهیمی است که برای عبور از آسیبهای وارد به شهر و بازگشت به فعالیتهای عادی، در برنامهریزی و مدیریت شهری اهمیت یافته است. تابآوری اجتماعی بهویژه هنگام وقوع بحرانهای طبیعی یا انسانساخت برای مقابله با بحران و بازگشت به شرایط پایدار، از ویژگیهای اصلی توسعهیافتگی است. تحقیق حاضر بهمنظور واکاوی و تبیین چالشهای تابآوری اجتماعی در شهر، به واکاوی نظریههای موجود و تحلیل یافتههای تحقیقات و پژوهشهای پیشین پرداخته است. روش پژوهش مطالعۀ اسنادی و تبیین یافتههای مرتبط با موضوع از طریق مرور سازمانیافتۀ اسناد منتشرشده در دامنۀ زمانی سالهای 1390 تا 1402 خورشیدی در پژوهشهای داخلی و 2012 تا 2023 میلادی برای پژوهشهای خارجی است. پس از سه مرحله غربالگری، مقالات منتخب با استفاده از شیوۀ کدگذاری انتسابی و کدگذاری کلنگر بررسی و دادههای آنها واکاوی شد. براساس یافتهها مجموعهای از مفاهیم، رویکردهای نظری، سطوح، ابعاد و مدلهای تابآوری شهر شناسایی و در جداول جداگانه خلاصه شد. نتایج نشان میدهد که بیشترین چالشهای پیش روی تابآوری اجتماعی از هجده عامل اختصاصی در قالب چهار عامل اصلی ایجاد میشود. راهکارهای مقابله یا پیشگیری از چالشها در خصوص هر یک از عوامل برمبنای دستهبندی پیشنهادهای پیشین ارائه شده است.https://jhsci.ut.ac.ir/article_100224_06ded1a53110c8771291631f3e9c6ced.pdf