انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 1 2025 06 17 Structural Analysis of the Vulnerability of Areas at Risk of Groundwater Depletion in the Kabudarahang Plain تحلیل ساختاری آسیب‌پذیری نواحی تحت مخاطرۀ افت سطح آب زیرزمینی در دشت کبودرآهنگ 1 17 102537 10.22059/jhsci.2025.395280.881 FA مجتبی مولایی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد مخاطرات محیطی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان ممند سالاری استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان عاطفه احمدی دهرشید استادیار گروه آب‌و‌هواشناسی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان Journal Article 2025 05 04 Groundwater depletion is one of the most important issues and challenges facing human societies, which has led to increased vulnerability in many places. In this regard, the present study was conducted to investigate the vulnerability of groundwater in the Kabudarahang Plain using spatial analysis methods. The study sampled 400 people selected through stratified random sampling. In order to analyze the data, statistical methods, spatial analysis in GIS software, and structural equation modeling using AMOS software were used. The aim was to analyze the factors affecting groundwater vulnerability. The results showed that the physical component with an affect coefficient of 0.579 had the greatest influence. Identifying the most influential factors using the MCDM lead to the classification of the physical component with the highest weight. Other factors, including the socio- economic and environmental components, were also examined. The lack of reliance on the environment, the emergence of new consumption patterns, and the mismanagement of natural resources all contributed to the spatial analysis of vulnerable areas. The findings emphasized the need for attention to natural districts with high and very high vulnerability levels. In particular, the Sardaran and Hajilo rural districts were identified as having an inappropriate situation. افت آب زیرزمینی از مهم‌ترین مسائل و چالش‌ها در زمینۀ کاهش ذخایر آبی در همة جوامع انسانی است که سبب ایجاد آسیب‌پذیری اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی در مکان‌های مختلف شده است. این پژوهش به تحلیل ساختاری آسیب‌پذیری نواحی تحت مخاطرۀ افت سطح آب زیرزمینی در دشت کبودرآهنگ استان همدان پرداخته است. نمونه‌های تحت بررسی به تعداد 400 نفر براساس روش کوکران و به شیوۀ تصادفی– طبقه‌ای انتخاب شدند. برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از الگوریتم‌ها و توابع کاربردی در نرم‌افزار ARCGIS، آمار توصیفی و استنباطی در نرم‌افزار SPSS و برای مدل‌سازی و تحلیل عوامل مؤثر بر شاخص‌های آسیب‌پذیری از روش‌های تحلیل تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) و معادله‌های ساختاری با استفاده از نرم‌افزار AMOS بهره گرفته شد. نتایج پژوهش حاضر در گام نخست و در ارزیابی مهم‌ترین مؤلفه، بیانگر رخداد آسیب‌پذیری در برابر افت سطح آب زیرزمینی، منتهی به شناسایی مؤلفۀ کالبدی با ضریب 579/0 و مؤلفۀ زیست‌محیطی با ضریب 178/0 شد. مهم‌ترین مؤلفۀ مؤثر بر آسیب‌پذیری منطقه، مؤلفۀ اقتصادی و زیست‌محیطی با میانگین 44/3 است. در مدل‌سازی معادله‌های ساختاری، اتکا نکردن به انگاره‌های ارزشی پارادیم نوین زیست‌محیطی که بر تعادل و هماهنگی با طبیعت و محیط ‌زیست تأکید دارد، منتهی به رفتارهای تخریب‌گرایانه در زمینۀ بهره‌برداری از منابع طبیعی شده است. در نهایت تحلیل فضایی- مکانی مناطق آسیب‌پذیر نشان داد که دهستان‌های سرداران و حاجیلو با درجۀ آسیب‌پذیری زیاد و خیلی زیاد در وضعیت نامناسبی قرار گرفته است.

https://jhsci.ut.ac.ir/article_102537_562eabdfa5de0f03b2dd0b6254ce8bc7.pdf

انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 1 2025 06 17 Cognitive foundations of structural health monitoring Rereading Capabilities for environmental hazard conditions مبانی معرفتی مهندسی پایش سلامت سازه ها؛ بازخوانی قابلیت‌ها برای شرایط مخاطرات محیطی 19 34 102538 10.22059/jhsci.2025.394340.878 FA محمدباقر کبیرصابر دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2025 04 29 System health management and its sub-discipline, building health monitoring, are efficient engineering concepts that focus on monitoring and evaluating structural systems to optimize their behavior in both normal conditions and environmental hazard events. Monitoring the health of structures and infrastructure is a requirement for the management of progressive societies, as life in these societies depends on advanced structural systems that have been in place for a long time since their design. Since it is not economically feasible to replace these systems with new ones, Effective strategies are developed that facilitate the detection of structural weaknesses and then programming to improve them. The structural health monitoring method is one of the most effective approaches in this field. The importance of this engineering approach is especially important for countries that are at risk of actual and potential natural hazards. Therefore, it is important to conduct targeted research to introduce the principles and concepts of this engineering discipline. Method: This research is qualitative, and in conducting it, the causal method has been adopted to survey the relationships and causes between building health management and the quality of its technical performance. Results: The article begins with an analytical discussion of basic concepts and definitions, aiming to establish a common language for disseminating the subject to the country's scientific and engineering discourses. It also discusses the factors that determine the optimal strategy for applying these concepts, explaining the principle that the building health approach is based on the use of developed techniques for comprehensive structural monitoring and assessment of buildings. In other words, building health management is a set of engineering processes and technologies to improve the safety and reliability of building systems. This article also discusses the point that building health engineering is an efficient method for continuous monitoring of structures and infrastructures that allows for early detection of damage and timely repair and replacement of defective components at the lowest cost. Building health engineering is effective in saving money, time, and improving safety. In addition to these aspects, it leads to increased knowledge about the safety status of buildings, which is an effective factor in improving structural standards as well as the safe design of structures in the future. Conclusions: Structural health monitoring is a management method based on technologies and engineering processes to continuously monitor building systems to improve their safety and reliability. This engineering approach focuses on evaluating the health of structural systems to optimize their behavior both under normal conditions and under environmental hazards. This engineering method is interdisciplinary and is the result of the integration of science and technology, so it is essential to hold discussions in which experts in related fields can express their experiences on the latest scientific and technological achievements. The success of experts in this field is in updating their knowledge by knowing the latest scientific findings related to basic and applied issues in this field. نوشتار حاضر، حاصل پژوهشی در خصوص پایش سلامت سیستم‌های ساختمانی است که در آن به تحلیل مبانی معرفتی این روش مهندسی پرداخته شده است. پایش سلامت سازه، روشی کارآمد برای نظارت، ارزیابی و مدیریت سیستم‌های ساختمانی، به‌منظور بهینه کردن رفتار آنها در وضعیت عادی و همچنین در شرایط مخاطرات محیطی است. حدود دو دهه‌ است که در جوامع صنعتی، این رویکرد در گفتمان مهندسی ساختمان تعمیم یافته، نتایج مؤثر آن در حفظ و بهبود سرمایه‌های کالبدی عیان شده و اینک به روشی موجه تبدیل شده است. با این‌حال، این موضوع در ایران که کشوری در معرض کنش‌های بالفعل و بالقوۀ انواع مخاطرۀ طبیعی است، چندان رواج نیافته است. از این گذشته، در بدنۀ مهندسی کشور، خلأهای دانشی زیادی در این زمینه وجود دارد. پرسش‌هایی که پژوهش، در پاسخ به آنها تدوین یافته، عبارت‌اند از الف) ماهیت مهندسی سلامت سازه منتج از چه مؤلفه‌هایی است؟ ب) شیوۀ عمل این تفکر مهندسی، مبتنی بر چه سازوکارهایی است؟ ج) چه نسبتی میان مهندسی سلامت سازه و مدیریت سلامت سیستم وجود دارد؟ د) تمهیدات مهندسی سلامت سازه در چه شرایطی اثربخش‌تر است؟ اهداف: هدف اصلی پژوهش، تبیین اصول و مفاهیم روش مهندسی پایش سلامت ساختمان و هدف فرعی، تبیین ارتباط کاربردی آموزه‌های آن با دانش مدیریت مخاطرات محیطی است. روش پژوهش: این مطالعه از نوع پژوهش‌های کیفی است و در اجرای آن، به‌دلیل بررسی روابط علت و معلولی بین مدیریت سلامت سازه‌ها و کیفیت عملکرد فنی آن، از روش علّی بهره گرفته شده است. یافته‌ها: پژوهش ناظر به بررسی بنیان‌های نظری موضوع است تا امکان ایجاد زبان مشترک برای تسری این رویکرد به گفتمان‌های علمی و اجرایی کشور فراهم آید. از این‌رو دستاوردهای پژوهش معطوف به تبیین مؤلفه‌هایی است که راهبرد بهینه برای کاربست مفاهیم مذکور را تعیین می‌کنند. نتیجه‌گیری: روش مهندسی پایش سلامت سازه، از دو قابلیت فنی و مدیریتی در تقلیل خسارات و تلفات برخوردار است که می‌تواند اقدامات لازم برای شرایط عادی را انجام دهد و همچنین شرایط مخاطرات طبیعی برای ساختمان‌ها و بهره‌برداران آنها را فراهم آورد. این فرایند نظارتی، موجب تشخیص عوامل مخل در بدو ظهور می‌شود و اثر مهمی در پیشگیری از رشد و تسری آسیب‌ها دارد. تشخیص به‌موقع اختلالاتِ بالقوه و بالفعل سیستم‌های ساختمانی، امری حیاتی برای ایمنی ساختمان، کاربران و منابع مستقر در آن است و هنگام وقوع مخاطرات طبیعی بارهای ناخواسته به ساختمان وارد می‌شود، از خسارات سنگین‌تر می‌کاهد.

https://jhsci.ut.ac.ir/article_102538_ae6fd0818260e145dc9e1462d05f8b3c.pdf

انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 1 2025 06 17 Possibility assessment of criminalization of zemiology in Iranian law To reduce risks امکان‌سنجی جرم‌انگاری زمیولوژی در حقوق ایران برای کاهش مخاطرات 35 50 102539 10.22059/jhsci.2025.394102.876 FA محمد جواد فتحی دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران 0000-0003-2719-6552 محمد ابراهیم شمس ناتری استاد، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران پرویز ناصری دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران Journal Article 2025 04 25 According to the founders of the zemiology, crime is defined based on decisions and criteria Determined by the government and often involves the offender and the victim, while Attention to severe social risks that damage the most vital social values of a society or a nation and expose individuals to victimization on a larger scale than crime, it is of the greatest importance. Since most of the behaviors that create these risks are not subject to criminal regulation, criminology cannot study them in detail. Zemiology goes beyond the formal and conventional concepts of crime, attempt to criminalize these risky behaviors, and bases any method of crime control on a correct understanding of its fundamental social, cultural, political, and economic causes. The research method in this fundamental research article is analytical-descriptive and qualitative, and its compilation is the result of studying, analyzing, and comparing materials after extracting them from documented and extracted from interior and foreign scientific sources, including books, journals, and articles. The research findings show that, On the one hand, in some countries, government actions and omissions lead to many social harms, and in many cases, despite the ability to apply the law by governments, they are silent in front of the perpetrators and ignore their prosecution and trial. on the other hand, the existence of inappropriate political-social conditions and contexts, special characteristics, and the lack of criminalization of most behaviors that cause widespread social risks in our country have led to the spread of these harms and the lack of prosecution and conviction of their perpetrators, in such a way that the physical and vital integrity of citizens and the fundamental and social values of society have been overshadowed. The need to criminalize behaviors that cause widespread social risks and the need to protect citizens from these behaviors prompts our country's legislator to enact criminal regulations for these behaviors without realizing a specific result and in order to avoid possible future results. Taking this issue into account is an expression of an efficient criminal policy and a measure of legislative progress in a legal system, so that this important issue has led the legislators of most countries to criminalize risky behaviors without the need for the realization of its result in order to ensure the security and welfare of citizens and protect public interests. This regulation can guarantee and ensure the basic and fundamental values of society and the security and welfare of citizens. هدف: به عقیدۀ بانیان زمیولوژی، جرم برمبنای تصمیمات و ضوابط تعیین‌شده از سوی حاکمیت تعریف می‌شود و اغلب بزهکار و بزه‌دیده را درگیر می‌کند، درحالی که پرداختن به مخاطرات شدید اجتماعی که به حیاتی‌ترین ارزش‌های اجتماعی جامعه یا ملتی آسیب می‌رساند و در مقیاس گسترده‌تری نسبت به جرم اشخاص را در معرض قربانی شدن قرار می‌دهد از اهمیت بیشتری برخوردار است. ازآنجا که بیشتر رفتارهای موجد این مخاطرات، مشمول مقررات‌گذاری کیفری نمی‌شود، جرم‌شناسی نیز نمی‌تواند به مطالعۀ دقیق آنها بپردازد. زمیولوژی از مفاهیم رسمی و متداول جرم فراتر می‌رود، درصدد جرم‌انگاری این رفتارهای مخاطره‌آمیز برمی‌آید و هر روشی از کنترل جرم را برمبنای درک صحیحی از علل اساسیِ اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی آن قرار می‌دهد. روش پژوهش: روش تحقیق در این مقاله، پژوهش بنیادی به‌صورت تحلیلی- توصیفی و از نوع کیفی است و تدوین آن حاصل مطالعه، تجزیه‌و‌تحلیل و تطبیق مطالب پس از استخراج از منابع مدون و معتبر علمی داخلی و خارجی از جمله کتب، نشریات و مقالات است. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در برخی کشورها، فعل و ترک فعل‌های دولتی سبب بسیاری از آسیب‌های اجتماعی می‌شود و در بسیاری از موارد، دولت‌ها علی‌رغم توان به‌ کار بستن قانون، در مقابل خاطیان سکوت کرده و از تعقیب و محاکمۀ آنها چشم‌پوشی می‌کنند. وجود شرایط و بسترهای سیاسی- اجتماعی نامناسب، ویژگی‌های خاص و جرم‌انگاری نکردن بیشتر رفتارهای مسبب مخاطرات گستردۀ اجتماعی در کشور، موجب گسترش این آسیب‌ها و عدم تعقیب و محکومیت عاملان آن شده است، به‌گونه‌ای که از این رهگذر، تمامیت جسمانی و حیاتی شهروندان و ارزش‌های اساسی و اجتماعی جامعه تحت شعاع قرار گرفته است. نتیجه‌گیری: لزوم جرم‌انگاری رفتارهای موجب مخاطرات گستردۀ اجتماعی و نیاز به حفاظت از شهروندان در مقابل این رفتارها، قانونگذار کشور را بر آن می‌دارد که بدون محقق دانستن نتیجه‌ای خاص و در راستای احتراز از نتایج احتمالی در آینده، اقدام به مقررات‌گذاری کیفری این رفتارها کند. در نظر گرفتن این موضوع بیانگر سیاست جنایی کارآمد و معیار پیشرفت قانونگذاری در هر نظام حقوقی محسوب می‌شود، به‌طوری که این مهم قانونگذاران بیشتر کشورها را بر آن داشته تا در زمینۀ تأمین امنیت رفاهی شهروندان و محافظت از مصالح عمومی، به‌سمت جرم‌انگاری رفتارهای مخاطره‌آمیز، فارغ از تحقق نتیجۀ آن هدایت شوند. این مقررات‌گذاری می‌تواند ارزش‌های اساسی و بنیادین جامعه و امنیت رفاهی شهروندان را تضمین و تأمین کند.

https://jhsci.ut.ac.ir/article_102539_2d45ce2066ef8d64dedb0a6d60536cbd.pdf

انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 1 2025 06 17 Landslide Risk Zoning Using Machine Learning Algorithm Modeling Technique (Case Study: Izeh County) پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش با استفاده از تکنیک مدل‌سازی الگوریتم یادگیری ماشین (نمونۀ موردی: شهرستان ایذه) 51 64 102600 10.22059/jhsci.2025.394488.879 FA لیلا ابراهیمی استادیار گروه جغرافیا، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران مریم ایلانلو استادیار گروه جغرافیا، واحد ماهشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ماهشهر، ایران Journal Article 2025 05 01 Objective: Landslide risk zoning can be an effective reference for natural hazard reduction and land use planning, but the modeling process involves multidisciplinary knowledge, which leads to its complexity. This research aims to zoning landslide risk in Izeh County using the MLR machine learning algorithm modeling technique. Method: In this study, modeling was applied by considering fourteen predictors. Thematic layers of all predictors and landslides were prepared in ArcMap 10.8, SAGA-GIS 9.0.1, Rstudio, ENVI 5.6, and mainly from DEM-based derivatives and field data to prepare predictor data layers. Results: The modeling results showed that the MLR algorithm, with a kappa coefficient of 0.9711, RMSE of 0.0102, and R² of 0.9812, has a very accurate performance in predicting and explaining landslide risk. These figures indicate a high agreement between the actual and predicted values and a high explanatory power of the model. Among the identified effective factors, distance from roads (with an importance coefficient of 0.73), slope (0.62), geology (0.54), and distance from the river (0.42) had the greatest impact on the occurrence of landslides. Also, pressure from road construction, radiation direction, increasing slope, and the soft nature of Gachsaran rocks, marl, and Quaternary sediments were identified as factors that exacerbate slope instability. In contrast, faults, elevation, and topographic moisture index have shown a reducing or neutral effect on the occurrence of landslides. Based on the hazard zoning map produced by the MLR model, about 21.7 percent of the area (equivalent to 96,905 hectares) is in the "hazardous" class and 15.3 percent (20,338 hectares) is in the "very hazardous" class. Conclusions: This indicates that a significant part of the region, especially the southern regions, is highly susceptible to landslides, which doubles the need for preventive management measures هدف: پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش می‌تواند مرجع مؤثری برای کاهش مخاطرات طبیعی و برنامه‌ریزی کاربری زمین باشد، اما فرایند مدل‌سازی شامل دانشی چندرشته‌ای است که سبب پیچیدگی آن می‌شود. این پژوهش با هدف پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش در شهرستان ایذه با استفاده از روش مدل‌سازی الگوریتم یادگیری ماشین MLR انجام گرفته است. روش پژوهش: در این پژوهش، مدل‌سازی با در نظر گرفتن چهارده عامل پیش‌بینی‌کننده اعمال شد. لایه‌های موضوعی همۀ عوامل پیش‌بینی کننده و زمین‌لغزش‌های موجود در نرم‌افزار ArcMap 10.8، SAGA-GIS 9.0.1، Rstudio، ENVI 5.6 و اغلب از مشتقات مبتنی بر DEM و داده‌های میدانی برای تهیۀ لایه‌های دادۀ عوامل پیش‌بینی‌کننده تهیه شد. یافته‌ها: نتایج مدل‌سازی نشان داد که الگوریتم MLR با ضریب کاپای 9711/0، RMSE برابر با 0102/0 و R² معادل 9812/0 عملکرد بسیار دقیقی در پیش‌بینی و تبیین خطر زمین‌لغزش دارد. این ارقام گویای توافق زیاد میان مقادیر واقعی و پیش‌بینی‌شده و قدرت توضیحی زیاد مدل هستند. در میان عوامل مؤثر شناسایی‌شده، فاصله از جاده‌ها (با ضریب اهمیت 73/0)، شیب (62/0)، زمین‌شناسی (54/0) و فاصله از رودخانه (42/0) بیشترین تأثیر را در وقوع لغزش‌های زمین داشته‌اند. همچنین فشار ناشی از راه‌سازی، جهت تابش، افزایش شیب و ماهیت نرم سنگ‌های گچساران، مارن و رسوبات کواترنری به‌عنوان عوامل تشدیدکنندۀ ناپایداری دامنه‌ها شناسایی شدند. در مقابل، گسل‌ها، ارتفاع و شاخص رطوبت توپوگرافی تأثیر کاهنده یا خنثی بر وقوع زمین‌لغزش نشان داده‌اند. براساس نقشۀ پهنه‌بندی خطر تولیدشده توسط مدل MLR، حدود 7/21 درصد از منطقه (96905 هکتار) در طبقۀ «خطرناک» و 3/15 درصد (20338 هکتار) در طبقۀ «خیلی خطرناک» قرار گرفته‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که بخش بزرگی از منطقه به‌خصوص مناطق جنوبی دارای حساسیت زیاد به زمین‌لغزش است که ضرورت اقدامات مدیریتی پیشگیرانه را دوچندان می‌کند.

https://jhsci.ut.ac.ir/article_102600_458ede694fafe1111a3fcd73a4ba6cfc.pdf

انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 1 2025 07 07 Identification and analysis of the temporal-spatial trend of heat waves in Tehran شناسایی و تحلیل روند زمانی – مکانی امواج گرمایی در شهر تهران 65 80 102653 10.22059/jhsci.2025.389996.865 FA اباذر اسمعیلی محمودآبادی دانشجوی دکتری آب‌وهواشناسی، دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران علی اکبر شمسی پور دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران حسین محمدی استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 02 05 Heat waves are one of the most important climate hazards today that devastate major cities worldwide. This study aims to explain the frequency, temporal distribution, continuity, and identification of the trend of their occurrence in Tehran, which was extracted using statistical methods and daily maximum temperature data from Tehran synoptic stations for a 30-year statistical period (1994-2023). First, the nonparametric Mann-Kendall method was used to identify the variability and monthly, seasonal, and annual trends of maximum temperatures. Then, percentile indices (95th and 99th) were used to identify its intensity, duration, and frequency. The study results showed that the frequency of short-term heat waves (two and three days) was higher. The highest frequency was related to the 2-day heat wave, which is more frequent at the geophysical station. The share of waves lasting 7 days or more was associated with a lower frequency. The highest frequency of seasonal events is also in autumn. The highest duration of heat waves was at Chitgar stations with 13 consecutive days in summer; Shemiran with 11 days in winter; Geophysics and Mehrabad with 10 and 9 days in autumn, spring and winter. The highest occurrence of heat waves was in Shemiran with 890 and the lowest in Mehrabad with 775 cases. Analysis of the trend indicates an increasing trend of heat wave occurrence in all seasons of the year. Therefore, it can be concluded that the effect of climate change in the region has led to the weakening of temperate latitude systems and the entry of warm masses from southern latitudes into the region. Its importance is in changing the type of precipitation from solid to liquid, reducing snow storage in highlands and destructive changes in plant phenology and the possibility of frost damage with late frosts for horticultural crops. موج‌های گرمایی امروزه از مهم‌ترین مخاطرات جوی هستند که در شهرهای بزرگ جهان اثرهای مخربی دارند. هدف این پژوهش، تبیین فراوانی، توزیع زمانی، استمرار و شناسایی روند رخداد موج‌های گرمایی در تهران است که با استفاده از روش‌های آماری و داده‌های روزانۀ دمای بیشینۀ ایستگاه‌های همدیدی تهران برای دوره آماری 30 ساله (2023-1994) استخراج شد. ابتدا برای شناخت میزان تغییرپذیری و روند ماهانه، فصلی و سالانۀ دماهای بیشینه از روش ناپارامتری من-‌کندال و سپس برای شناسایی شدت، دوام و بسامد آن، از نمایه‌های صدک (95 و 99) استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که فراوانی موج‌های گرمایی کوتاه‌مدت (دو و سه‌روزه) بیشتر بوده است. بیشترین فراوانی مربوط به موج گرمایی دوروزه است که در ایستگاه ژئوفیزیک فراوانی بیشتری دارد. موج‌های هفت‌روزه و بیشتر فراوانی کمتری داشته‌اند. بیشترین فراوانی رخداد فصلی نیز در پاییز است. بیشترین تداوم موج گرمایی در ایستگاه‌های چیتگر با 13 روز متوالی در تابستان؛ شمیران با 11 روز در زمستان؛ و ژئوفیزیک و مهرآباد با 10 و 9 روز در پاییز، بهار و زمستان بوده‌ است. بیشترین رخداد موج گرمایی در شمیران با 890 و کمترین آن در مهرآباد با 775 مورد است. واکاوی روند حاکی از روند افزایشی رخداد امواج گرمایی در همۀ فصل‌های سال است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که اثر تغییر اقلیم در منطقه سبب تضعیف سامانه‌های عرض‌های معتدله و ورود توده‌های گرم عرض‌های جنوبی به منطقه شده است. اهمیت آن در تغییر نوع بارش از جامد به مایع، کاهش ذخیرۀ برف ارتفاعات و تغییرات مخرب در فنولوژی گیاهی و احتمال سرمازدگی با سرماهای دیررس برای محصولات باغی و زراعی است.

https://jhsci.ut.ac.ir/article_102653_f39ea4d1d48851b48aa22f4c38e55fbb.pdf

انجمن مخاطره شناسی ایران مدیریت مخاطرات محیطی 2423-415X 12 1 2025 07 07 Climate Anxiety: An Emerging Mental Health Concern in the Face of the Environmental Hazards اضطراب اقلیمی: نگرانی نوظهور سلامت روان در مواجهه با مخاطرات زیست‌محیطی 81 94 102654 10.22059/jhsci.2025.396172.883 FA مهتاب معتمد استادیار گروه روان‌پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 05 27 In recent decades, climate change has not only imposed widespread environmental and economic consequences but has also had profound effects on human mental health. One of the most significant psychological manifestations of this hazard is the emerging phenomenon known as climate anxiety—a persistent and often debilitating concern about the planet’s future, ecological destruction, and a perceived lack of personal or collective power to address environmental threats. Climate anxiety is influenced by various factors, including age, education level, environmental awareness, sense of agency, emotional connection to nature, and personal experiences of climate-related disasters. Despite growing scientific evidence, public understanding of the threats posed by climate change remains limited, vague, or unstable. Cognitive biases such as optimism bias, psychological distancing, and shifting baselines contribute to widespread denial or minimization of the hazards. Furthermore, climate change—as a gradual, complex, and abstract phenomenon without a clearly defined enemy or endpoint—does not align with the human brain’s natural threat-detection mechanisms. This makes it difficult for individuals to perceive it as an immediate and actionable danger. Public awareness campaigns, especially those relying on fear-based or catastrophic messaging, have largely failed to produce lasting behavioral change. Factors such as fear fatigue, feelings of helplessness, and lack of practical, realistic solutions have caused these messages to backfire. As a result, there is a growing need for more effective communication strategies—ones that emphasize empowerment, shared responsibility, meaningful engagement, and emotional resonance rather than solely inducing fear. At the same time, it is important to acknowledge the criticisms directed at the concept of climate change itself. Certain groups or ideological movements view the climate narrative as politicized, biased, or exaggerated. In contexts shaped by historical experiences of colonization, exploitation, or power imbalances, such skepticism can fuel public mistrust and resistance toward scientific messaging. In sum, climate anxiety reflects a real psychological response to an ongoing global hazard. However, it is also shaped by the cognitive limitations of the human mind, perceptual biases, communication failures, and socio-cultural dynamics. Addressing it effectively requires a multidimensional approach—one that simultaneously considers psychological well-being, improves message framing, and rebuilds public trust in environmental discourse. تغییرات اقلیمی در دهه‌های اخیر هم تأثیرات گسترده‌ای بر محیط زیست و اقتصاد جهانی گذاشته‌اند و هم پیامدهای عمیقی برای سلامت روان انسان‌ها داشته‌اند. یکی از مهم‌ترین جلوه‌های روانی این موضوع، پدیده‌ای نوظهور با عنوان اضطراب اقلیمی است؛ اضطرابی پایدار و اغلب ناتوان‌کننده در خصوص آیندۀ سیاره، نابودی محیط زیست و ناتوانی فردی یا جمعی در مقابله با مخاطره‌های زیست‌محیطی. اضطراب اقلیمی تحت تأثیر عوامل مختلفی همچون سن، میزان تحصیلات، آگاهی زیست‌محیطی، احساس عاملیت یا ناتوانی، سطح درگیری عاطفی با طبیعت و تجارب شخصی از فجایع اقلیمی قرار دارد. با این حال، درک عمومی جوامع از تهدیدات اقلیمی هنوز هم به‌شدت محدود و گنگ است. سوگیری‌هایی مانند سوگیری خوش‌بینی، سوگیری فضایی و زمانی و عادی‌سازی تدریجی تهدیدها سبب شده‌اند که بسیاری از افراد شدت مسئله را باور نکنند یا واکنش مؤثری به آن نشان ندهند. افزون‌بر این، مفهوم «تغییرات اقلیمی» اغلب برای ذهن انسان بیش از حد انتزاعی و غیرملموس است: پدیده‌ای تدریجی، بدون دشمن مشخص و بدون «پایان» قابل تصور. همین ویژگی‌ها سبب می‌شوند که مغز انسان به‌شکل طبیعی نتواند آن را مانند تهدیدی فوری پردازش کند. در این میان، کارزارهای آگاهی‌بخشی در حوزۀ محیط زیست که اغلب مبتنی بر پیام‌های هشداردهنده یا فاجعه‌محور بوده‌اند، نتوانسته‌اند تغییرات پایداری در رفتار عمومی ایجاد کنند. دلایلی مانند ترس‌افکنی، القای احساس ناتوانی فردی، یا ندادن راهکارهای عملی و واقع‌بینانه سبب شده‌اند که این پیام‌ها در بلندمدت اثر معکوس بگذارند و به نوعی انکار منجر شوند. بنابراین، اکنون نیازمند روش‌های نوین‌تری برای برقراری ارتباط مؤثر با عموم دربارۀ تغییرات اقلیمی هستیم؛ روش‌هایی که به‌جای ترساندن صرف، بر ایجاد احساس توانمندی، تعلق، معنا و مسئولیت مشترک تمرکز کنند. در عین حال، نباید از انتقاداتی که به مفهوم تغییرات اقلیمی وارد شده غافل بود. برخی گروه‌ها یا جریان‌های فکری، نظریۀ تغییرات اقلیمی را سیاسی، جهت‌دار یا اغراق‌آمیز تلقی می‌کنند. این نوع بی‌اعتمادی، به‌ویژه در بسترهایی که تجربۀ تاریخی استثمار، استعمار یا تحمیل قدرت وجود دارد، می‌تواند به مقاومت در برابر پیام‌های علمی و افزایش تردید عمومی منجر شود. با توجه به شدت و گسترش جهانی اضطراب اقلیمی، این موضوع نیازمند توجه جدی در حوزه‌های بالینی، پژوهشی و سیاستگذاری است. درک بهتر این پدیده می‌تواند به طراحی مداخلات روان‌شناختی، آموزش‌های اجتماعی و سیاست‌های عمومی مؤثر در جهت افزایش تاب‌آوری روانی افراد و جوامع کمک کند.

https://jhsci.ut.ac.ir/article_102654_984bc5f691b99ccb9bb42164c793f557.pdf