Environmental Management Hazards

Environmental Management Hazards

Conceptual Modeling of Iranshahr Thought in Ferdowsi’s Shahnameh to Explain Responses to Natural and Human-Induced Hazards

Document Type : Research Article

Authors
Ali Reza Ostovari Deylamani 1
Ebrahim Vasheghani Farahani 2
Mohammad Reza Hatami 3
Amir Hossein Mahoozi 4
Fatemeh Moeinadini 2
1 Ph.D. Student, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Iran
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Iran
3 Professor, Department of Political Science, Payame Noor University, Iran
4 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Damavand, Iran
10.22059/jhsci.2026.414970.953
Abstract
Objective: This study aims to develop a conceptual model of Iranshahr thought in Ferdowsi’s Shahnameh to explain responses to natural and human-induced hazards. The research problem concerns identifying and formulating manifestations of this thought in narratives in which a threat or disruption to biological, territorial, social, or political order occurs and a response to it is undertaken. The study seeks to explain the patterns derived from these narratives across three domains: physical-territorial, cultural-social, and mythical-symbolic.
Method: This study employs a descriptive-analytical approach based on library research. The research corpus consists of narratives from Ferdowsi’s Shahnameh selected on the basis of the presence of a threatening event, a response to that event, and sufficient textual evidence for conceptual analysis. The data derived from the analysis of the narratives were organized, according to their dominant dimensions, into three analytical domains: physical-territorial, cultural-social, and mythical-symbolic. These three domains are analytical tools used in the present study as interpretive categories, while contemporary concepts of hazard management serve solely an interpretive function.
Findings: The analysis of the narratives shows that responses to hazards in the Shahnameh are represented across three interconnected domains. In the physical-territorial domain, the creation and organization of infrastructures and living spaces, such as the Vara of Jam/Yima, the Band-e Shushtar, and Siyavashgerd, serve protective and material-reconstructive functions. In the cultural-social domain, justice, the remission of taxes, the opening of granaries, and the distribution of resources during Pirouz’s seven-year drought, as well as Kaveh’s resistance to Zahhak’s tyranny, contribute to maintaining social cohesion and preventing social collapse. In the mythical-symbolic domain, the divine Farr, the assistance of the Simorgh, and Rostam’s Seven Labors provide semantic, psychological, and identity-based resources for confronting threats. These domains are interconnected within an interactive and synergistic model.
Conclusions: Based on the findings, the conceptual model developed in this study indicates that responses to hazards in the Shahnameh can be understood through the relationship among the three domains of physical-territorial, cultural-social, and mythical-symbolic dimensions. Within this model, wisdom and prudence, justice and social cohesion, and the Farr and other semantic and identity-based resources strengthen the capacity to confront and recover from hazards. From this perspective, hazard management is not reduced to merely technical or political action; rather, it constitutes a process of preserving or restoring order across material, social, and semantic domains. This formulation can provide a conceptual basis for rethinking resilience and hazard management in contemporary Iran.
Keywords
Asha, Druj, Ferdowsi&rsquo
s Shahnameh, Hazards, Iranshahr Thought, Paradigm-Building
آچاک، ایوب؛ و ناروئی، مسعود (۱۴۰۲). تجلی فرهنگ باستان ایران در اندیشه و بیان هنری شاهنامۀ فردوسی. پژوهش‌های نوین ادبی، 2(2، پیاپی 4)، 1-20.
آموزگار، ژاله (1374). تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت.
‌‌بستانی، احمد (۱۳۹۰). سهروردی و اندیشۀ سیاسی ایرانشهری. پژوهش سیاست نظری، (10)، 19-36.
بستانی، احمد (1393). اندیشۀ سیاسی ایران‌شهری در دورۀ اسلامی. پژوهش سیاست نظری، جدید (15)، 121-155.
جعفری دهقی، محمود (1390). آرمانشهر حکیم طوس در شاهنامه. پژوهش‌های ایران‌شناسی، 1(1)، 1-12.
حاجیلو، فتانه؛ و رستمی، مصطفی (1403). رویکردشناسی تاب‌آوری اجتماعی برای کاهش مخاطرات. مدیریت مخاطرات محیطی، 11(3)، 259-272.
دریایی، تورج (۱397). جهان ساسانی (مقالاتی دربارۀ تاریخ ایرانشهر). تهران: فروهر.
دریایی، تورج (1403). شاهنشاهی ساسانی: برآمدن و سقوط یک امپراتوری. ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر. چاپ دوازدهم، تهران: ققنوس.
دوستخواه، جلیل (۱۳۷1). اوستا. جلد 2، تهران: مروارید (وندیداد، فرگرد دوم، بندهای 22 تا 41)، 669-674.
رستگار فسایی، منصور (1379). اژدها در اساطیر. چاپ دوم. تهران: توس.
روایت پهلوی (1367). ترجمۀ مهشید میرفخرایی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
سیدی فرخد، سیدمهدی (۱۳۹۹). فرهنگ جغرافیای تاریخی شاهنامه. تهران: بلخ.
شمسایی، خسرو (1393). خوانش سیاسی شاهنامۀ فردوسی با تأکید بر اندیشۀ سیاسی ایرانشهری. رسالۀ دکتری به راهنمایی غلامعلی فلاح. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی.
صیامیان گرجی، زهره؛ ماخانی، سعید؛ و ماخانی، محمدجلال (1396). مبانی کیهان‌شناختی اندیشۀ سیاسی ایرانشهری با تأکید بر منابع زرتشتی. مطالعات تاریخ فرهنگی. (8)31، 107-128.
طباطبایی، سیدجواد (۱۳۸۰). دیباچه‌ای بر نظریۀ انحطاط ایران: ملاحظاتی در باب ایران. تهران: نگاه معاصر.
طباطبایی، سیدجواد (1398). زوال اندیشۀ سیاسی در ایران. چاپ دوازدهم، تهران: کویر.
ظریفیان صاحبی، حمید (1401). نشانه‌شناسی فرهنگی آشوب در شاهنامه. پایاشهر، 4(37).
فردوسی، ابوالقاسم (1373). شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره.
کزازی، میرجلال‌الدین (1379). نامۀ باستان. جلد 1. تهران: سمت.
کوه‌کن، محمودرضا (1396). ایرانشهر: روند تبیین اندیشۀ سیاسی ایرانشهری (ایران باستان). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
محمودی، خیرالله؛ و کرمی، آزاده (۱۳۹3). روان‌شناسی جنگ در شاهنامه. شعرپژوهی (بوستان ادب)، ۶(۴، پیاپی 4)، ۱۷۱-۱۹۲. https://doi.org/10.22099/jba.2015.2404
مقیمی ابراهیم (1394). دانش مخاطرات (برای زندگی با کیفیت بهتر و محیط پایدارتر). چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مقیمی، ابراهیم (1395). چرا دانش مخاطرات (دیدگاهی جدید برای درک مخاطرات). مدیریت مخاطرات محیطی، 3(3)، 191-197. doi: 10.22059/jhsci.2016.60816
مقیمی، ابراهیم (1396). چرا دانش مخاطرات (مخاطره‌شناسی امری فطری است). مدیریت مخاطرات محیطی، 4(1)، 1-7.
مقیمی، ابراهیم (1401). استراتژی علم مخاطره‌شناسی؛ آیا علم مخاطره‌شناسی استراتژی دارد؟. مدیریت مخاطرات محیطی، 9(1)، 45-54. doi: 10.22059/jhsci.2022.345598.730
مرادی، محسن؛ و کلانی‌پور، عاطفه (۱۳۹۱). واکاوی سازوکارهای مدیریت بحران با توجه به معنویات در شاهنامۀ فردوسی طوسی. پژوهشنامۀ خراسان بزرگ، 3(7)، 67-75.
نصیری، محسن؛ و طاهری مبارکه، غلام‌محمد (1398). روایت ورِ جمکرد در شاهنامه؛ بازخوانی چند بیت داستان جمشید بر اساس دستنویس شاهنامۀ نویافتۀ سن ژوزف. سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). 12(2، پیاپی 44)، 335-348.
واشقانی فراهانی، ابراهیم (1399). داستان آرش، بازماندۀ اسطورۀ «ایزد روشنایی کماندار» در اقوام هندواروپایی باستان. دوفصلنامۀ مطالعات شبه‌قارۀ دانشگاه سیستان و بلوچستان. 12(39)، 263-282.   https://doi.org/10.22111/jsr.2020.5569
واشقانی فراهانی، ابراهیم (1403). پیوند پادشاهی زاب طهماسب و اسطورۀ آرش کمانگیر. متن‌پژوهی ادبی، 28(101)، 323-346. doi: 10.22054/ltr.2021.61803.3404
همایی، سیدجلال؛ یوزباشی، مریم؛ و سرمد، زهره (۱۴۰۳). فلسفۀ جنگ و ضدجنگ در شاهنامۀ فردوسی با نگاهی دیگر. سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 17(9)، ۱۹۷-۲۲۸. https://doi.org/10.22034/bahareadab.2024.17.7552
Boyce, M. (1986). ARDWAHIŠT YAŠT. Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 4, 391. https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_5666.
Gnoli, G. (2006). Iranian identity ii. Pre-Islamic period. Encyclopædia Iranica, Vol. XIII, Fasc. 5, 504-507. https://www.iranicaonline.org/articles/iranian-identity-ii-pre-islamic-period/
Kellens, J. (1996). DRUJ-. Encyclopaedia Iranica, Vol. VII, Fasc. 6, 562-563. https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_8553.
MacKenzie, D. N. (1998). Erān, Erānšahr. Encyclopædia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 5, 534-535. https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_9161
Perry, J. R.. (2005). ŠĀH-NĀMA iii. ARABIC WORDS. Encyclopaedia Iranica., 2005. https://www.iranicaonline.org/articles/shahnameh/iii-arabic-words/
Skjærvø, P. O. (1987). AŽDAHĀ i. In Old and Middle Iranian. Encyclopaedia Iranica. Vol. III, Fasc. 2, 191-205. https://www.iranicaonline.org/articles/azdaha/azdaha-i-in-old-and-middle-iranian/
Shaked, S. (2001). GĒTĪG AND MĒNŌG. Encyclopaedia Iranica, Vol. X, Fasc. 6, 574-576. https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_2089
Skjærvø, P.O. (2012). JAMŠID i. Myth of Jamšid. Encyclopaedia Iranica. Vol. XIV, 501–522. https://www.iranicaonline.org/articles/jamsid-i/
Skjærvø, P.O. & Schlerath, B. (1987). AṦA. Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 7, 694–696. https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_5877
 
 
 
 
Environmental Management Hazards
Volume 13, Issue 2
Summer 2026
Pages 129-146