مدیریت مخاطرات محیطی

مدیریت مخاطرات محیطی

تحلیل تطبیقی راهبردهای مخاطره‌شناسی و راهبردهای جمعیت هلال احمر در پاسخ به رویدادهای مخاطره‌آمیز، مطالعۀ موردی: استان کردستان

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان
آرام حافظی 1
حسین محمدی 1
ابراهیم مقیمی 1
سید اسعد حسینی 2
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 ادارۀ کل هواشناسی استان کردستان، سنندج، ایران
10.22059/jhsci.2025.402521.898
چکیده
امروزه جهان از نظر منشأ تهدیدها و مخاطرات محیطی با تغییرات زیادی روبه‌رو است. این تغییرات سبب شده که همۀ سازمان‌ها و جمعیت‌ها از جمله جمعیت‌های ملی صلیب سرخ و هلال ‌احمر به فکر تغییر راهبرد در نوع کار خود باشند؛ چراکه مخاطرات طبیعی بخشی از زندگی است و زندگی عاری از مخاطرات نیز ناممکن است. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به تحلیل تطبیقی راهبردهای مخاطره‌شناسی و راهبردهای جمعیت هلال احمر در پاسخ به رویدادهای مخاطره‌آمیز در استان کردستان پرداخته شد. بدین منظور از روش‌های تحلیل SWOT که ابزاری برای تحلیل وضعیت و تدوین راهبرد است و همچنین سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)  و روش‌شناسی مراحل تدوین برنامه‌های نظام تحول راهبردی جمعیت هلال و روش مفهومی عملیات‌سازی استفاده شد. در این پژوهش راهبردهای نوین جهانی مانند سندای، هیوگو و راهبرد 2030 نیز بررسی شد. برای بررسی مخاطرات محیطی نیز از نقشه‌های پهنه‌بندی مخاطرات مختلف طبیعی و آمار و اطلاعات رخدادهای مختلف در استان کردستان استفاده شد. نتایج نشان داد که مخاطراتی مانند آتش‌سوزی جنگل و مرتع، برف و کولاک، سیل و آب‌گرفتگی معابر شهری، مخاطرات کوهستان و رعدوبرق بیشترین فراوانی و واکنش گروه‌های عملیاتی جمعیت هلال احمر استان کردستان را داشته است. براساس نتایج تغییر نگرش در بخش مغز‌افزاری و خلق مدل‌های ذهنی نوین اولویت اصلی نظام سیاستگذاری جدید جمعیت هلال احمر است؛ چراکه پاسخگویی سریع در مقیاس بزرگ تنها از این طریق امکان‌پذیر است. همچنین بررسی‌ها نشان داد که از زمان تصویب چارچوب اقدام هیوگو، پیشرفت‌هایی در کاهش خطر در سطوح محلی، ملی، منطقه‌ای و جهانی به دست آمده است که سبب کاهش مرگ‌ومیر در زمینۀ تعدادی از مخاطرات شده است. براساس نتایج و پیامدهای مورد انتظار در راهبردهای جمعیت هلال احمر و مخاطره‌شناسی می‌توان به آگاهی، آمادگی و پاسخگویی در مقابل مخاطرات به‌ویژه مخاطرات جدید، آموزش فراگیر، یکپارچه و مبتنی بر نیازها، کاهش وابستگی به منابع دولتی و استقلال نسبی مالی در جمعیت هلال احمر و جهانی بودن راهبردهای مخاطره‌شناسی اشاره کرد. بر این اساس با وجود راهبردهای جدید در جمعیت هلال احمر استان کردستان، ساخت و تجهیز مراکز درون‌شهری، آگاهی از مخاطرات و آموزش فراگیر نیروها ضرورت دارد.
کلیدواژه‌ها
تحلیل تطبیقی
راهبرد
کردستان
مخاطرات
هلال احمر
  • بازیاری‌زاده، یحیی (1401). رهیافتی برای تدوین راهبردهای آموزشی جمعیت هلال احمر بر اساس مرور برخی درس‌های آموخته‌شده از رویکردهای دنبال‌شده تا اکنون، هفتمین کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSE.
  • پورطاهری، مهدی؛ سجاسی قیداری، حمدالله؛ و صادق‌لو، طاهره (1390). ارزیابی تطبیقی روش‌های رتبه‌بندی مخاطرات طبیعی در مناطق روستایی (مطالعۀ موردی: استان زنجان)، پژوهش‌های روستایی، 2‌(3)، 31-54.
  • تقفی‌نیا، مسعود؛ دانیال، زهرا؛ قمیان، زهره؛ و حائری، علی‌اصغر (1388). تأثیر جزوه‌های آموزشی جمعیت هلال احمر در مقابله با اثرات سوانح طبیعی در افزایش آگاهی مردم، امداد و نجات، 1‌(2)، 17-22.
  • جهانگیری، کتایون (1392). اصول و مبانی مدیریت بحران، چاپ دوم، تهران: انتشارات مؤسسۀ آموزش عالی علمی- کاربردی هلال ایران.
  • حسینی، سید اسعد؛ رهنما، مهدی؛ باقری، حمید؛ پناهی، علی؛ چاره‌خواه، بهرام؛ قمری، خه‌بات؛ خدام، نوشین؛ نوری، فائزه؛ و صحت کاشانی، ساویز (1404). واکاوی همدیدی و ماهواره‌ای گردوخاک در استان کردستان. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 14‌(2)، 45-67.
  • حسینی، سید‌مجتبی؛ بهادری، محمدکریم؛ نکونام، مرجان؛ و رعدآبادی، مهدی (1398). موانع تأثیرگذار بر واکنش سریع مرکز عملیات اضطراری جمعیت هلال احمر با استفاده از تکنیک دیماتل. طب نظامی، 21(5)، 529-537.
  • زارع، مهدی؛ و مقیمی، ابراهیم (1401). گونه‌شناسی مخاطرات در علم مخاطره‌شناسی (آیا علم مخاطره‌شناسی گونه‌های خاصی دارد؟، مدیریت مخاطرات محیطی، 9‌(4)، 383-390.
  • سالنامۀ آماری استان کردستان (1397). مرکز آمار ایران، انتشارات: دفتر ریاست، روابط عمومی و همکاری‌های بین‌المللی.
  • سند تحول راهبردی جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران (1396-1393).
  • صمدی میارکلایی، حسین؛ صمدی میارکلایی، حمزه؛ و بابایی، عباس (1391). ضرورت و اهمیت نقش هلال احمر در حوادث و بلایای طبیعی در مدیریت بحران. امداد و نجات، 4(3)، 93-106.
  • طاوسیان، زویا؛ جعفریان، محمد؛ جوادی، سید‌محمدحسین؛ موسوی، سید‌هادی؛ کریم‌لو، فریبا؛ و موسوی شندی، پدرام (1392). بررسی تأثیر کارگاه آموزشی بهداشت باروری در بحران‌ها در آگاهی، نگرش و عملکرد جوانان داوطلب عضو سازمان جوانان جمعیت هلال احمر، امداد و نجات، 5(3)، 58-69.
  • طباطبائی، جواد (۱۳۹۴). مخاطرات طبیعی و اثرات بهداشتی و زیست‌محیطی آن، دومین کنفرانس بین‌المللی توسعۀ پایدار، راهکارها و چالش‌ها با محوریت کشاورزی، منابع طبیعی، محیط‌ زیست و گردشگری، تبریز.
  • عبدالله‌زاده، حسن؛ و متکی، سهیل (1397). تأثیر آموزش‌های امدادی مبتنی بر روش‌های فرا‌حافظه و فراشناخت بر یادگیری امدادگران جمعیت هلال احمر (مطالعۀ موردی: بندر گز)، امداد و نجات، 10‌(37)، 60-70.
  • علوی‌نژاد، مهدی؛ و فیروزفر، پژمان (1395). چارچوب کاری هیوگو ایجاد تاب‌آوری و برگشت‌پذیری ملل و جوامع محلی در برابر بحران‌ها، هشتمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت جامع بحران، تهران.
  • علیخانی، تیمور؛ و مجیدی، مریم (1395). تعیین شاخص‌های مؤثر بر مدیریت عملکرد استراتژیک در جمعیت هلال احمر استان البرز بر اساس مؤلفه‌های کارت امتیازی متوازن، امداد و نجات، 2(2)، 134-143.
  • کیخا، عالمه؛ شهرکی، زهره؛ حدادی، ابراهیم؛ و نوری دلاور، محسن (1397). نقش آموزش‌های همگانی جمعیت هلال احمر در مدیریت بحران شهری. امداد و نجات، 10‌(38)، 1-17.
  • گزارش عملیات‌ مرکز عملیات جمعیت هلال احمر استان کردستان از سال 1399-1400.
  • گیوه‌چی، سعید؛ و طاهریان، سعید (1400). طراحی برنامۀ واکنش اضطراری (EOP) در جمعیت هلال احمر. اولین کنفرانس بین‌المللی شهرسازی، معماری، عمران، محیط‌ زیست.
  • محقق، مصطفی؛ و کریم‌لو، کیوان (1395). چارچوب تحول سندای برای کاهش خطر بلایا (2015-2030)، تهران: انتشارات سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران.
  • معمارزاده، غلامرضا؛ و سرفرازی، مهرزاد (1389). بررسی گام‌های فرایند مدیریت بحران در سازمان. پژوهشنامۀ مدیریت بحران، 15، 9-76.
  • مقیمی، ابراهیم (1394). مخاطرات محیطی، تهران: سمت.
  • موسی‌کاظمی، سیدجمال (1381). بررسی تطبیقی روش‌های جبران خسارت‌های ناشی از حوادث طبیعی در ایران و جهان، پژوهشنامۀ بیمه، 17‌(1)، 1-30.
  • نباتی، عزت‌الله؛ و عزیزی مهمان‌دوست، مهدی (1393). نقش و کاربرد پدافند غیرعامل در سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، پدافند غیرعامل و امنیت، 3‌(9)، 107-122.
  • نوجوان، مهدی؛ صالحی اسماعیل؛ امیدوار، بابک؛ و فریادی، شهرزاد (1400). تحلیل رویکرد نظری مدیریت سوانح طبیعی در ایران با استفاده از روش فرا تحلیل، علوم و تکنولوژی محیط ‌زیست، 13‌(11)، 115-133.
  • Abdollahzadeh, H., Mottaki, S. (2018). The effect of relief training based on meta-memory and meta-cognition methods on the learning of Red Crescent Society rescuers (Case study: Bandar Gaz), Relief and Rescue, 10 (37), 60-70. (in Persian)
  • Alavinejad, M., Firoozfar, P. (2016). Hugo Framework for Building Resilience and Resilience of Nations and Local Communities to Crises, 8th International Conference on Comprehensive Crisis Management, Tehran (in Persian)
  • Alikhani, T., & Majidi, M. (2016). Determining Effective Indicators on Strategic Performance Management in the Red Crescent Society of Alborz Province Based on Balanced Scorecard Components, Relief and Rescue, 2 (2), 143-134. (in Persian)
  • Barajasa, I. A, P.Sisto, N, Ramirez, A, Magaña-Rueda, V, (2019), Building urban resilience and knowledge co-production in the face of weather hazards: flash floods in the Monterrey Metropolitan Area (Mexico), Environmental Science & Policy, 99, 37-47.
  • Baziari Zadeh, Y. (2022). An approach to developing educational strategies for the Red Crescent Society based on a review of some lessons learned from the approaches followed so far, 7th Comprehensive Conference on Crisis Management and HSE, 8 p. (in Persian)
  • Givehchi, S., Taherian, S. (2021). Designing an Emergency Response Plan (EOP) in the Red Crescent Society. The First International Conference on Urban Planning, Architecture, Civil Engineering, and Environment. (In Persian)
  • Gunderson, L.H. (2010). Ecological and human community resilience in response to natural disasters, Ecology and Society, 15(2), 323-331.
  • Hosseini, S. A., Rahnama, M., Bagheri, H., Panahi, A., Charehkhah, B., Ghamari, K., Khoddam, N., Noori, F. and Sehat Kashani, S. (2025). Synoptic-Satellite Analysis of Dust in Kurdistan Province. Journal of Geography and Environmental Hazards, 14(2), 45-67. (in Persian)
  • Hosseini, S. M., Bahadori, M. K., Nekounam, M., Raadabadi, M. (2019). Barriers affecting the rapid response of the Emergency Operations Center of the Red Crescent Society using the Dimatel technique. Journal of Military Medicine, 21(5), 529-537. (in Persian)
  • Jahangiri, K. (2013). Principles and foundations of crisis management, second edition, Iranian Crescent Scientific-Applied Education Institute, Tehran. (in Persian)
  • Keykha, A., Shahraki, Z., Haddadi, E., Nouri Delavar, M. (2018). The Role of Public Education of the Red Crescent Society in Urban Crisis Management. Relief and Rescue, 10 (38), (in Persian)
  • Memarzadeh, Gh., Sarfarazi, M. (2010). Studying the Steps of the Crisis Management Process in an Organization, Crisis Management Research Journal, 15, 9-76. (In Persian)
  • Moghaimi, E. (2015). Environmental Hazards, First edition, Samat Publications, Tehran.
  • Mohaghegh, M., Karimlou, K. (2016). Sendai Transformation Framework for Disaster Risk Reduction (2015-2030). First edition, Tehran Disaster Prevention and Management Organization Publications. Tehran, 46 pp. (In Persian)
  • Musa Kazemi, S. J. (2002). Comparative study of compensation methods for damages caused by natural disasters in Iran and the world, Insurance Research Journal, 17(1), 1-30. (in Persian)
  • Nabati, E., Azizi Mehmandoust, M. (2014). The role and application of passive defense in the relief and rescue organization of the Red Crescent Society of the Islamic Republic of Iran, Passive Defense and Security, 3(9), 107-122. (in Persian)
  • Nojvan, M., Salehi E., Omidvar, B., Faryadi, Sh. (2021). Analysis of the theoretical approach to natural disaster management in Iran using meta-analysis method, Environmental Science and Technology, 13(11), 115-133. (in Persian)
  • Pourtaheri, M., Sejasi Qaidari, H., Sadegh-Lo, T. (2011). Comparative evaluation of natural hazard ranking methods in rural areas (case study: Zanjan province), Rural Research, 2(3), 31-54. (in Persian)
  • Raphael, B. (1986). When Disaster Strikes, London: Hutchinson.
  • Samadi Miyarkalai, H., Samadi Miyarkalai, H., Babaei, A. (2012). The Necessity and Importance of the Role of the Red Crescent in Natural Disasters and Incidents in Crisis Management. Relief and Rescue, 4(3), 93-106. (in Persian)
  • Statistical Yearbook of Kurdistan Province. (2018). Statistical Center of Iran, Publications: Office of the President, Public Relations and International Cooperation. (in Persian)
  • Strategic Development Document of the Red Crescent Society of the Islamic Republic of Iran (2017-2018). (in Persian)
  • Tabatabai, J. (2015). Natural hazards and their health and environmental impacts, 2th International Conference on Sustainable Development, Solutions and Challenges with a Focus on Agriculture, Natural Resources, Environment and Tourism, Tabriz. (in Persian)
  • Taosian, Z., Jafarian, M., Javadi, S.M.H., Mousavi, S. H., Karim Lou, F., Mousavi Shandi, P. (2013). Studying the effect of reproductive health training workshop in crises on the knowledge, attitude and performance of young volunteers who are members of the Red Crescent Society Youth Organization, Relief and Rescue, 5(3), 58-69. (in Persian)
  • Taqfinia, M., Danial., Z., Qomian, Z., Haeri, A. A. (2009). The effect of educational booklets of the Red Crescent Society in dealing with the effects of natural disasters in increasing people's awareness, Relief and Rescue, 1(2), 17-22. (in Persian)
  • The Operations of the Red Crescent Society of Kurdistan Province Operations Center from 2010-2011. (in Persian)
مدیریت مخاطرات محیطی
دوره 12، شماره 3
پاییز 1404
صفحه 215-231