مدیریت مخاطرات محیطی

مدیریت مخاطرات محیطی

برآورد خطرپذیری اقتصادی سیلاب در استان گلستان

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان
سارا معلمی گرجی 1
سید موسی حسینی 2
مجتبی یمانی 1
مهرنوش قدیمی 1
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22059/jhsci.2026.412234.926
چکیده
برآورد خسارت مورد انتظار سالیانۀ سیلاب (Expected Annual Damage: EAD) یکی از شاخص‌های کمّی مؤثر برای سنجش ریسک این مخاطره است که می‌تواند در برنامه‌ریزی مدیریت سیلاب، توسعۀ سرزمین و ارتقای ایمنی مناطق در معرض خطر استفاده شود. استان گلستان یکی از استان‌های شمالی ایران است که به‌طور مستمر با مخاطرۀ سیلاب و خسارات اقتصادی ناشی از آن مواجه است. هدف این پژوهش، برآورد میزان EAD به تفکیک شهرستان‌های استان گلستان است. بدین منظور، از داده‌های تاریخی سیلاب شامل خسارات ثبت‌شده و دبی حداکثر لحظه‌ای طی دورۀ آماری سال آبی 1370-1369 تا ۱۴۰3-۱۴۰2 استفاده شد. پس از برآورد دورۀ بازگشت و انجام تحلیل فراوانی دبی‌های حداکثر لحظه‌ای با استفاده از نرم‌افزار  EasyFit، میزان EAD از طریق انتگرال‌گیری از منحنی خسارت -احتمال برای هر شهرستان محاسبه شد. نتایج نشان داد که در میان شهرستان‌های استان گلستان، شهرستان گالیکش با خسارت مورد انتظار سالیانۀ ۸۵۵۳ میلیون ریال بیشترین و شهرستان بندر ترکمن با ۲۵۱ میلیون ریال کمترین مقدار EAD را به خود اختصاص داده‌اند. بررسی عوامل مؤثر نشان داد که تغییر کاربری اراضی جنگلی به کشاورزی در مناطق شیبدار و تمرکز سکونتگاه‌های شهری و روستایی در خروجی زیرحوضه‌ها از مهم‌ترین عوامل افزایش خسارت در شهرستان‌های گالیکش و مراوه‌تپه نسبت به شهرستان‌های دیگر بوده است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری‌های کاهش خطر و تدوین راهکارهای اجرایی برای کاهش پیامدهای اقتصادی سیلاب استفاده شود.
کلیدواژه‌ها
استان گلستان
خسارت اقتصادی سیلاب
دبی حداکثر لحظه‌ای
منحنی خسارت - احتمال
  • Aghajan Liyafo, F., Javid, M., Javan Mahjoubdoust, M., Nazarnajad, H., & Niniava, P. (2025). Validation of rainfall estimation methods in Golestan Province. Rainwater Harvesting Systems, 13(1), 1–16. [in Persian]
  • Amanzadeh Seyed, A., & Yazarlu, R. (2014). Studying geotechnical characteristics of silty loam soil in Golestan province. Paper presented at the 2nd National Conference on Soil Mechanics and Foundation Engineering, Qom. https://civilica.com/doc/431295
  • Amirmoradi, K., Shokouhi Langroudi, A., & Azizian, A. (2019). Assessment of risk and uncertainty of financial damages caused by river floods in urban areas (Case study: Kan watershed). Water and Soil Research, 50(9), 2239–2259. [in Persian]
  • Arnell, N. W. (1989). Expected annual damages and uncertainties in flood frequency estimation. Journal of Water Resources Planning and Management, 115(1), 94–107. https://doi.org/10.1061/(ASCE)0733-9496(1989)115:1(94)
  • Budiyono, Y., Aerts, J. C. J. H., Tollenaar, D., & Ward, P. J. (2016). River flood risk in Jakarta under scenarios of future change. Natural Hazards and Earth System Sciences, 16, 757–774. https://doi.org/10.5194/nhess-16-757-2016
  • Chang, L., Lin, C., & Su, M. (2008). Application of geographic weighted regression to establish flood-damage functions reflecting spatial variation. Water SA, 34(2), 209–216.
  • CRED – Center for Research on the Epidemiology of Disaster. (2023). 2022 disaster in numbers. https://cred.be/sites/default/files/2022_EMDAT
  • De Silva, M. M. G. T., & Kawasaki, A. (2018). Socioeconomic vulnerability to disaster risk: A case study of flood and drought impact in a rural Sri Lankan community. Ecological Economics, 152, 131–140.
  • De Silva, M. M. G. T., & Kawasaki, A. (2018). Socioeconomic vulnerability to disaster risk: A case study of flood and drought impact in a rural Sri Lankan community. Ecological Economics, 152, 131–140. [Duplicate removed]
  • Fijko, R., Labant, S., Weiss, E., Zele, M., & Markovi, G. (2019). Flood risk modelling of the Slatvinec stream in Kruzlov village, Slovakia. Journal of Cleaner Production, 212, 109–118. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.12.008
  • Golestan Governorate. (2014). Retrieved from https://golestanp.ir/
  • Heidarpour, B., Saghafian, B., Yazdi, J., & Azamathulla, H. M. (2017). Effect of extraordinary large floods on at-site flood frequency. Water Resources Management, 31(13), 4187–4205.
  • Hooshmand, A. M., Hosseini, S. A., & Ghermezcheshmeh, B. (2023). Estimation of flood damage intensity based on global depth–damage functions in the Jajrood River. Journal of Water Resources Engineering, 16(57), 61–74. [in Persian]
  • Jonkman, S. N., Brinkhuis-Jak, M., & Kok, M. (2004). Cost benefit analysis and flood damage mitigation in the Netherlands. Heron, 49(1), 95–111.
  • Kalami, S., & Ahmadi, M. M. (2023). Assessment of expected flood damage (Case study: A reach of Shoor River in the Halil-Rud watershed). Iranian Water Resources Research, 19(1), 125–135. [in Persian]
  • Kalami, S., Ahmadi, M. M., & Hassanzadeh, R. (2024). Effect of discharge return period in applying a natural flood management measure on flood risk reduction. Journal of Water Management and Irrigation, 14(3), 601–613. [in Persian]
  • Lee, E. H., & Kim, J. H. (2018). Development of a flood-damage-based flood forecasting technique. Journal of Hydrology, 563, 181–194.
  • Lee, J. S., & Choi, H. I. (2018). Comparison of flood vulnerability assessments to climate change by construction frameworks for a composite indicator. Sustainability, 10(3), 768. https://doi.org/10.3390/su10030768
  • McGrath, H., Stefanakis, E., & Nastev, M. (2015). Sensitivity analysis of flood damage estimates: A case study in Fredericton, New Brunswick. International Journal of Disaster Risk Reduction, 14, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2015.09.003
  • Mechler, R. (2016). Reviewing estimates of the economic efficiency of disaster risk management: Opportunities and limitations of using risk-based cost–benefit analysis. Natural Hazards, 81(3), 2121–2147.
  • Merz, B., Kreibich, H., Schwarze, R., & Thieken, A. (2010). Assessment of economic flood damage. Natural Hazards and Earth System Sciences, 10, 1697–1724. https://doi.org/10.5194/nhess-10-1697-2010
  • Mirzaei, S., & Saadoddin, A. (2019). A framework for comprehensive assessment of flood economic damages (direct, indirect, tangible and intangible): The flood event of April 18, 2016, Nodeh Khanduz, Gorganroud basin. Journal of Disaster Prevention and Management Knowledge, 9(4), 383–392. [in Persian]
  • Mirzaei, S., Saadoddin, A., Bahramand, A., Ounagh, M., & Mostafizadeh, R. (2025). Direct–tangible costs in floodplains simulated by the HEC-RAS two-dimensional hydraulic model (Arazkooseh River, Golestan Province). Water and Soil Modeling and Management, 5(1), 74–75. [in Persian]
  • Moayeri, M., & Entezari, M. (2008). Floods and review floods in province of Esfahan. Journal of Geographic Perspective, 3(6), 110–124.
  • Moayeri, M., & Entezari, M. (2008). Floods and review floods in province of Esfahan. Journal of Geographic Perspective, 3(6), 110–124.
  • Moayeri, M., & Entezari, M. (2008). Floods and review floods in province of Esfahan. Journal of Geographic Perspective, 3(6), 110–124. [in Persian]
  • Paulik, R., Hosse, L., Pelmard, J., Bosserelle, C., Harang, A., Powell, J., … & Foster, L. (2026). Evaluating New Zealand’s building risk to fluvial and pluvial flooding. Discover Hazards, 2(1), 2.
  • Qiu, J., Cao, B., Park, E., Yang, X., Zhang, W., & Tarolli, P. (2021). Flood monitoring in rural areas of the Pearl River Basin (China) using Sentinel-1 SAR. Remote Sensing, 13, 1384.
  • Rose, A. (2004). Economic principles, issues, and research priorities in natural hazard loss estimation. In Y. Okuyama & S. E. Chang (Eds.), Modeling the spatial economic impacts of natural hazards (13–36). Heidelberg: Springer.
  • Seddighi, H., & Seddighi, S. (2020). How much the Iranian government spent on disasters in the last 100 years? A critical policy analysis. Cost Effectiveness and Resource Allocation, 18(1), 46.
  • Seong, Y., Yu, Y., Kim, G., & Jung, Y. (2025). Estimation and quantitative analysis of expected annual damage (EAD) caused by urban flooding: A case study of Seoul, Korea. Geomatics, Natural Hazards and Risk, 16(1), 2582753.
  • Shrestha, B. B., Rasmy, M., & Shinya, T. (2024). Assessment of flood damage to residential houses and analysis of effectiveness of flood damage reduction measures. Journal of JSCE, 12(2), 23–16158.
  • Tamaskani Zahedi, A., Barani, H., Mokhtari, S., & Bahramand, A. (2021). Flood hazard and damage mapping using the LISFLOOD-FP two-dimensional hydraulic model (Case study: Arazkooseh basin). Water and Soil Conservation Research, 28(4), 1–25. [in Persian]
  • ten Veldhuis, J. (2011). How the choice of flood damage metrics influences urban flood risk assessment. Journal of Flood Risk Management, 4, 281–287. https://doi.org/10.1111/j.1753-318X.2011.01112.x
  • Wu, Z., Lv, H., Meng, Y., Guan, X., & Zang, Y. (2021). The determination of flood damage curve in areas lacking disaster data based on the optimization principle of variation coefficient and beta distribution. Science of The Total Environment, 750, 142277.
مدیریت مخاطرات محیطی
دوره 12، شماره 4
زمستان 1404
صفحه 333-349