ارزیابی فرونشست زمین در دشت اسدآباد همدان و مخاطرات آن

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران، ایران

2 استاد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

10.22059/jhsci.2024.370217.807

چکیده

فرونشست از جمله مخاطراتی است که در طی سال‌های اخیر بسیاری از دشت‌های کشور را با تهدید مواجه کرده است. یکی از این دشت‌ها دشت اسدآباد در استان همدان است که به‌دلیل وضعیت هیدرواقلیمی و ژئومورفولوژی، با احتمال زیاد وقوع مخاطرۀ فرونشست روبه‌روست. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به بررسی وضعیت فرونشست دشت اسدآباد پرداخته شده و برخلاف بسیاری از تحقیقات پیشین، اثر عوامل انسانی در وقوع آن تحلیل شده است. در این پژوهش از تصاویر راداری سنتینل 1، تصاویر ماهواره‌ای لندست 5 و 8، اطلاعات آماری چاه‌های پیزومتری منطقه و لایه‌های رقومی اطلاعاتی به‌عنوان مهم‌ترین داده‌های تحقیق استفاده شده است. ابتدا با استفاده از روش سری زمانی SBAS، نقشۀ فرونشست منطقه در طی سال‌های 2015 تا 2022 تهیه شد و سپس تأثیر افت منابع آب زیرزمینی و تغییرات کاربری اراضی در فرونشست رخ‌داده تحلیل شد. بر‌اساس نتایج، دشت اسدآباد در طی سال‌های 2015 تا 2022 بین 132 تا 704 میلی‌متر فرونشست داشته که بیشترین مقدار فرونشست منطبق بر مناطق مرکزی این دشت بوده است. با توجه به اینکه بین فرونشست منطقه و افت سطح آب‌های زیرزمینی ارتباط معناداری برقرار است (ضریب همبستگی 709/0)، می‌توان گفت که یکی از دلایل اصلی فرونشست دشت اسدآباد، افت منابع آب زیرزمینی بوده است. همچنین نتایج ارزیابی تغییرات کاربری اراضی نشان داد که روند افزایشی اراضی کشاورزی و نواحی انسان‌ساخت به‌ترتیب با افزایش بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی و افزایش فشار بر سطح زمین و در نتیجه تشدید فرونشست همراه بوده است. با توجه به تداوم شرایط پدیدۀ نشست در این دشت، پایش و بررسی سنجش از دوری، احداث و ایجاد ایستگاه‌های اندازه‌گیری ثابت GPS امکان پایش نرخ و دامنۀ فرونشست را فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


[1] اسدی، معصومه؛ گنجائیان، حمید؛ جاودانی، مهناز؛ و قادری‌حسب، مهدیه (1400). ارزیابی ارتباط بین عوامل طبیعی و میزان فرونشست در دشت ایوانکی با استفاده از تصاویر رادار. هیدروژئولوژی، 6‌(1)، 13-22.
[2] آقانباتی، سیدعلی (1385). زمینشناسی ایران. انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
[3] جوادی، سیدمحمدرضا (1400). برآورد و تحلیل میزان فرونشست دشت همدان- بهار با استفاده از تصاویر راداری و سری زمانی SBAS. رسالۀ دکتری، دانشگاه تبریز، دانشکدۀ برنامه‌ریزی و علوم محیطی.
[4] خرمی، محمد (1396)، تخمین فرونشست مشهد با استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی راداری و ارزیابی آن با توجه به مشخصات ژئوتکنیکی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی، دانشکدۀ مهندسی.
[5] شایان، سیاوش؛ یمانی، مجتبی؛ و یادگاری، منیژه (۱۳۹۵). پهنه‌بندی فرونشست در حوضۀ آبریز قره‌چای. هیدروژئومورفولوژی، 3‌(9)، 139-158.
[6] شریفی‌کیا، محمد (1391). تعیین میزان فرونشست زمین به‌کمک روش تداخل‌سنجی راداری (D-InSAR) در دشت نوق- بهرمان. برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 16‌(3)، 55-77.
[7] شیرانی، کورش؛ پسندی، مهرداد؛ و ابراهیمی، بابک (1400). بررسی فرونشست زمین در دشت نجف‌آباد اصفهان با استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی تفاضلی راداری. علوم آب و خاک، 25‌(1)، 105-127.
[8] طالبی‌نیا، مرجان؛ خسروی، حسن؛ زهتابیان، غلامرضا؛ ملکیان، آرش؛ و کشتکار، حمیدرضا (1401). بررسی روند فرونشست دشت اصفهان با استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی تفریقی راداری. سنجش ‌از دور و سامانۀ اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی، 14‌(3)، 9-12.
[9] عابدینی، موسی؛ و محمدزاده شیشه‌گران، مریم (1401)، تغییرات کاربری اراضی و ارتباط آن با سطح آب‌های زیرزمینی و مخاطرات آن (مطالعۀ موردی: شهرستان ملارد)، مدیریت مخاطرات محیطی، 9‌(1)، 31-44.
[10] علی‌دادیانی، بهاره؛ زارع، مهدی؛ درستیان، آرزو؛ اشجع ‌اردلان، افشین؛ و حسینی، سیدکیوان (1402)، ارزیابی تأثیر فرونشست بر روند لرزه‌خیزی دشت ورامین و دشت شهریار با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای. مدیریت مخاطرات محیطی، 10‌(2)، 137-151.
[11] قهرودی ‌تالی، منیژه؛ خدامرادی، فرهاد؛ و علی‌نوری، خدیجه (1402)، تأثیر افت آب‌های زیرزمینی بر مخاطرات فرونشست زمین در دشت دهگلان، استان کردستان، مدیریت مخاطرات محیطی، 10‌(1)، 57-70.
[12] قهرودی ‌تالی، منیژه؛ علی‌نوری، خدیجه؛ و ریوندی، هما (1400)، تحلیل عوامل مؤثر بر فرونشست در دشت سبزوار. اطلاعات جغرافیایی، 30‌(117)، 165-180.
[13] مهرابی، علی؛ و غضنفرپور، حسین (1398). پایش روند تغییرات ارتفاعی سطح زمین در شهر کرمان و تعیین مناطق پرخطر با استفاده از تصاویر راداری ASAR و SENTINEL 1. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 8‌(2)، 167-182.
[14] مهرابی، علی؛ کریمی، صادق؛ و خالصی، مهران (1401). تحلیل فضایی فرونشست دشت جیرفت با استفاده از تکنیک پیکسل‌های کوهرنس (CPT). جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 34‌(1)، 99-116.
[15] Chen, M., Tomás, R., Li, Zh., Motagh, M., Li, T., Hu, L., Gong, H., Li, X., Yu, J., & Gong, X. (2016). Imaging Land Subsidence Induced by Groundwater Extraction in Beijing (China) Using Satellite Radar Interferometry, Remote Sens, 8(6), 468.
[16] Davila-Hernandez, N., Madrigal, D., Exposito, J. L., & Antonio, X. (2014). Multi-temporal analysis of land subsidence in Toluca Valley (Mexico) through a combination of Persistent Scatterer Interferometry (PSI) and historical piezometric data; Adv. Remote Sens. 3(49).
[17] Ding, P., Jia, C., Di, S., Wu, J., & Wei, R. (2021). Analysis and Evaluation of Land Subsidence along Linear Engineering Based on InSAR Data,  Journal of Civil Engineering, 25, 3477–3491.
[18] Du, Y., Feng, G., Peng, X., & Li, Z. (2017). Subsidence Evolution of the Leizhou Peninsula, China, Based on InSAR Observation from 1992 to 2010, Appl. Sci. 2017, 7, 466; doi:10.3390/app7050466.
[19] Galloway, D.L., Hudnut, K.W., Ingebritsen, S.E., Phillips, S.P., Peltzer, G., Rogez, F., & Rosen, P.A. (1998). Detection of aquifer system compaction and land subsidence using interferometric synthetic aperture radar, Antelope valley, Mojave Desert, California,‖ Water Resour. Res., 34, 2573–2585.
[20] Higgins, S., Overeem, I., Tanaka, A., & Syvitski, J. M. (2013). Land subsidence at aquaculture facilities in the Yellow River delta, China. Geophysical Research Letters, 40, 3898–3902.
[21] Kumar, S., Kumar, D., Chaudhary, S. K., Singh, N., & Malik, K. K. (2020). Land subsidence mapping and monitoring using modified persistent scatterer interferometric synthetic aperture radar in Jharia Coalfield, India, Journal of Earth System Science, 129 (146).
[22] Li, Y., Zuo, X., Xiong, P., Chen, Z., Yang, F., & Li, X. (2022). Monitoring Land Subsidence in North-central Henan Plain using the SBAS-InSAR Method with Sentinel-1 Imagery Data, Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 50, 635–655.
[23] Pacheco, J., Arzate, J., Rojas, E., Arroyo, M., Yutsis, V., & Ochoa, G. (2006). Delimitation of ground failure zones due to land subsidence using gravity data and finite element modeling in the Queretaro valley, Mexico. Engineering Geology, 84,143-160.
[24] Tao, Q., Guo, Z., Wang, F., An, Q., & Han, Y. (2021). SBAS-InSAR time series ground subsidence monitoring along Metro Line 13 in Qingdao, China, Arabian Journal of Geosciences, 14 (2628).
[25] Zhu, L., Gong, H., LI,X., Wang, R., Chen, B., Dai, Z., & Teatini, P. (2015). Land subsidence due to groundwater withdrawal in the northern Beijing plain, China. Engineering Geology, 193, 243–255.